Oude Zevenhuizense kaart in het nieuws
Schrijver Kester Freriks had op 2 februari 2011 op de achterpagina van NRC Handelsblad een fors artikel over een unieke Zevenhuizense landkaart. De smalle kaart (100 x 30 cm) stond paginabreed over zeven kolommen afgebeeld. Mooi die aandacht, al zijn er als altijd wanneer het in een landelijk medium over de eigen buurt gaat aanvullingen en opmerkingen mogelijk. Eerder stond deze kaart te koop bij antiquariaat Plantijn in Breda: www.plantijnmaps.nl. (Jammer dat de Vriendenstichting van het streekarchief dat niet zag….) De NRC meldde alleen politiek correct dat de Universiteit van Amsterdam kortgeleden 'in het bezit ervan kwam'. De tekst in de cartouche oftewel een decoratief kadertje op de kaart begint zo: 'De Hofstad van der Duijn, met het Bosch en Reijgerie, en de Landen daar aan behoorende Beginnende wijtte meer en Rotte, en strekkende voords Noord Oost ten Oosten tot aan D'ander Zijder van 't Dorp Zeven-huijsen, een tijds toebehoord hebbende Jan Jacob van der Duijn, Heere van Sprangh met zijn broederen…' De kaart uit 1790 is een kopie van een kopie uit 1638 van de originele kaart van landmeter-notaris Jan Potter uit 1564. Het is dus een kopie in de tweede graad, maar wat voor een! De ridderhofstad Huis ter Duin staat centraal. Het Zevenhuizense Bos en de bijbehorende landerijen prijken er in de volle glorie van een vogelparadijs op. Bomen, ridderhofstad, huizen en de dorpskerk werden er in mooi vogelvluchtperspectief op afgebeeld. De kaart loopt van de Rotte tot het dorp.
Door vervening verdween echter het bos en alleen de Bosgracht is nog over. Smullen van eieren en vogels werd verleden tijd, lang voordat deze kopie-kaart werd gemaakt. (De veenplas ter plekke van het bos werd al in 1753 de Eendragtspolder!) De Goudse biologieleraar dr. Arie Scheygrond schreef in het Verleden Tijdschrift van 1986 over het bos en noemde de nog resterende gracht toen een 'onaanzienlijke sloot'. Freriks citeert over het vogelschudden met Hemelvaartsdag niet Scheygrond, maar 'het document' met de naam 'De geschiedenis van Zevenhuizen' uit 1971. Een document is een oorkonde of bewijsstuk, maar hij bedoelt gewoon een gedrukt boekje van Bram Veerman. Uit dat werkje haalt Freriks ook illustere cafénamen aan als Ké de Borrel en Griet Haak. Die lijken bepaald niet uit de tijd van het bos of zelfs maar van de kaart van 1790, maar het boekje had ook een bredere scope…. Onderaan het artikel in de krant prijkt de bekende prent van het Schollevaarseiland, volgens het onderschrift 'de vogelweelde nabij Zevenhuizen'. (Deze prent kwam ook in het boekje 'Thuis in Zuidplas' van 2010 en in de Toen & Nu van 20 mei 2009.) Het Schollevaarseiland lag ook wel wàt nabij Zevenhuizen, maar nog meer nabij Nieuwerkerk en dus wel ergens anders dan het Zevenhuizense Bos. Het lag ergens waar nu in Nesselande de Laan van Avant-Garde loopt. Scheygrond memoreerde aan het slot van zijn verhaal over de teloorgang van het Zevenhuizense Bos: 'De vogelbevolking is toen, naar wordt aangenomen, verhuisd naar het nabijgelegen Schollevaarseiland.'
NRC Handelsblad noemt de kaartmaker Sabrier alleen 'een landmeter uit Delft', dat klopt en is voldoende. Leuk is daarenboven dat hij een oud-leerling was van de Fundatie van Renswoude. In 1754 was Maria Duyst, de vrijvrouwe van Renswoude, overleden, en zij liet haar vele geld na om begaafde jongelui uit weeshuizen een wetenschappelijke opleiding te geven. Er kwamen luxe gebouwen voor in Den Haag, Utrecht en Delft. De wees Jan Sabrier, geboren in 1761 en in 1787 als landmeter toegelaten, bracht het ver. Uiteindelijk werd hij inspecteur-ingenieur van het heemraadschap Mark en Dintel.
Oude kaarten, afkomstig van buiten archieven hebben als nadeel dat de context van het doel, waarvoor ze werden gemaakt, er niet meer bij zit. Hier is het ook de vraag waarom en voor wie in 1790 zo'n professionele kopie werd gemaakt van een kaart van een verdwenen landschap. Hopelijk komt dat uit een studie aan de Universiteit van Amsterdam nog eens tevoorschijn! Aan cartograaf-beheerder Jan Werner van de Bijzondere Collecties daar zal het niet liggen als het niet gebeurt....
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 9-2-2011
Reacties
Voor een uitgebreide digitale tour over deze kaart m.b.v. Google Earth zie:
http://weblab.ab-c.nl/vogelvlucht
