Bouwen op ‘t Land Kanaän?
'Behoud van het Land Kanaän als monument veiliggesteld.' Dat zetten wethouder en fractie van de VVD van Zevenhuizen-Moerkapelle bij het passeren van de figuurlijke 'Jordaan van de Zuidplasfusie' als wapenfeit op internet. Het verslag op de website van de gemeente Zuidplas van de Dorpsavond in Zevenhuizen van vorige maand was ook curieus. Tijdens de wereldwijde bouwdiscussie over Jeruzalem-oost had Zuidplas het over 'bouwplannen op 't Land van Kanaän' in Zevenhuizen-west. (Dat extra woordje 'van' deed twijfelen aan de voorlichterskennis van de calvinistische 'tale Kanaäns'.) Het klonk dus bij zowel VVD als gemeente joods of minstens confessioneel. Kenners wisten echter dat er geen woestijntocht vanuit Egypte aan vooraf ging, maar dat er aan de Eendrachtsdijk een boerderij met die naam staat, net zo goed als Moerkapelle een boerderij Land van Belofte heeft. Beide oudtestamentische namen verwijzen naar de agrarische welvaart in de droogmakerijen. Voor de bouwplannen van vier tot zes woningen op 't Land Kanaän moeten de muren van schuren vallen zoals weleer die van de stad Jericho. Behoud van de boerderij zelf uit 1898, sinds 2000 rijksmonument nummer 525070 aan de Eendrachtsdijk 4, staat daarbij niet ter discussie en dat was weleens anders. De naam staat echter op de grote schuur en niet op de boerderij zelf, dus hierbij de suggestie om dat mooie oude naambord maar op poten in de voortuin van de boerderij te zetten (of zo).
Nadat de Swanlasche polder door vervening in een plas was veranderd werd een drooggemalen deel daarvan rond 1760 de Eendrachtspolder. Govert van Welle kocht in 1766 daarin de percelen van het latere Land Kanaän van de eendrachtige deelnemers in de droogmaking. In 1781 verkocht hij dat land met al een boerderij er op aan Pieter Vermeulen en deze deed alles in 1803 over aan ambachtsheer Gerrit Matse. Wie alles over eigenaren en pachters wil weten kan al zo'n tien jaar kijken in de Verleden Tijdschriften (VT's) 60, 63 en 77 van de stichting Oud Zevenhuizen-Moerkapelle. De naam 't Land Kanaän was al voor 1898 in gebruik. Toen liet de Rotterdamse reder (havenbaron) Anthony van Hoboken van Cortgene deels op oude fundamenten een nieuwe boerderij bouwen en het gedrukte bestek (34 p.) benutte die naam alsof het een bestaande aanduiding was. Het sprak over 'het opbouwen van de Bouwmanswoning 't Land Kanaän bewoond door D.C. Marck te Zevenhuizen'. De aanbesteding was trouwens door mr. P.D. Kleij uit Rotterdam in het Koffiehuis van L. Marck bij het station Moordrecht! De monumenten-fietsroute op de voormalige website van de voormalige gemeente Zevenhuizen-Moerkapelle wist dat de bouw ter vervanging was van een afgebrande voorgaande boerderij. 'Het zomerhuis is ouder en dateert nog van voor genoemde brand (2e helft 19e eeuw)', zo was ook te lezen. (De VT-nummers hebben het nog niet over brand, maar alleen over sloop.)
Rond 1970 kocht de gemeente Zevenhuizen de boerderij en grond daarvan. Plan West moest allochtonen gaan huisvesten, zoals eerder bouw aan de oostkant dat autochtonen deed. (Linda Hofman zou nog in 1989 in een scriptie schrijven dat de Dorpsstraat de scheidslijn tussen die twee bewonersgroepen was!) In 1975 dreigde zodoende zelfs sloop van de hoeve en dat kwam in 1980 al stellig in de pers. De toen 20-jarige Ronald de Graaf verspreidde in het hele dorp pamfletten met 'Handen af van 't Land Kanaän' en hij kreeg steeds meer handen op elkaar. Ten slotte werd de hoeve een rijksmonument. Een uitgebreide architectonische rapportage daarover in ook een eigen groepstaal is te lezen op de webstek kich.nl. Deze bevat een kennelijk ook bij B&W bekend 'NB': 'De ten zuiden van de boerderij aangebouwde schuur is voor bescherming van ondergeschikt belang.' Ook verdere onvolkomenheden worden genoemd: 'De rechter zijgevel (noord) is voorzien van twee vensters met luiken onder een glas-in-lood bovenlicht en twee keldervensters met luiken. Tegen deze gevelzijde is een modern tussenlid geplaatst, dat de boerderij met het zomerhuis verbindt.' Beschreven worden natuurlijk het zadeldak met de 'gesmoorde tuile-du-Nordpannen' en de voorgevel. 'Boven de voorgevel wordt het dakoverstek gedragen door houten consoles en is een gesneden voorschot aangebracht, voorzien van een makelaar, eindigend in een windvaan. De voorgevel is rijkelijk gedecoreerd met een getrapt fries langs de dakrand, kunststenen sierbanden en een gepleisterde plint met schijnvoegen, waarin een keldervenster met luiken geplaatst is. De gevel is symmetrisch van opbouw, bestaande uit een middenrisaliet dat geaccentueerd wordt door vertikale kunststenen sierbanden.' Samengevat gaat het om een boerderij in 'Traditioneel Ambachtelijke stijl met elementen uit de Chaletstijl'. Deze romantiserende bouwstijl uit het eind van de 19de eeuw kwam voort uit de vakanties van de rijken - zoals havenbaronnen - naar Zwitserland. En al herinneren overstekende daken en snijwerk inderdaad aan de chalets daar, hier werd geen hout maar baksteen benut voor de villa's, boerderijen en openbare gebouwen. Van de binnenboel werd niets in het monumentenregister beschreven, maar zeker de pekelbak in de kelder is nog authentiek (5,70 x 0,80 m.). Het bestek van 1898 zei 'Alle raam- en lichtopeningen te bezetten met eerste soort halfwit Fransch glas en twee met mat.' Het zo mooi beschreven glas-in-lood is als zoveel bij oude boerderijen een latere modernisering, deze past ook niet bij de chaletstijl! Het register vermeldt ook (nog?) niet dat B. van Dam JHzn uit Capelle aan den IJssel de architect was.
Voor wie de geplande huizen als een eigen Beloofde Land zou willen zien: de planologische procedure start pas in de herfst. Het volk murmureerde in de wandelgangen op de Dorpsavond al tegen B&W als de kinderen Israëls tegen Mozes en Aäron. De inspraakmogelijkheden zijn ook meer dan in 1941, toen de landheer van de oude boerderij nog een nieuwe liet zetten in de Zuidplaspolder op Knibbelweg 22: 't Nieuw Land Kanaän.
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 7-4-2010
Reacties
Het ontwerp van de boerderij ’t Land Kanaan in Zevenhuizen is van de Capelse architect B. van Dam, zo blijkt uit dit artikel. Deze architect heeft in Capelle aan den IJssel diverse gebouwen neergezet, waaronder meerdere boerderijen. Van Dam was in Capelle gemeentearchitect, maar daarnaast ook dorpsaannemer. Hij woonde op Capelle-Dorp, waar hij ook zijn werkplaats had. Opvallend zijn de overeenkomsten tussen ’t Land Kanaan en de boerderij Van Cappellenhof, welke laatste ook is gebouw door Van Dam (zie bijgaande foto). De Van Cappellenhof is in 1897 gebouwd aan de Kerklaan 19 in Capelle en helaas in de jaren zestig gesloopt. De boerderij was eigendom van de Van Cappellen Stichting en kwam in de plaats van de boerderij die moest plaatsmaken voor de Van Cappellenstichting, het oude mannen en vrouwenhuis aan de Dorpstraat 164, dat in 1898 in gebruik genomen is en nu bekend is onder de naam Van Cappellenhuis.
