Afgescheiden eerste steen
In 1993 bevond zich in de werkplaats van de voormalige gemeente Moerkapelle een van een pand afgescheiden steen met de tekst 'Op verzoek van Ds Raman de eerste steen gelegd door D. van der Star oud 12 jaren 24 augustus 1869'. Lang bleef niet alleen onduidelijk wie de steen daar had neergelegd, maar ook waar hij vandaan kwam. Hij kwam terecht bij dhr J.S. Bakker in Moerkapelle, die achter de herkomst kwam en de steen in 2009 liet ophalen door de kerkenraad van de Gereformeerde kerk te Waddinxveen. Wat is het verhaal van de steen?
Bakker Cornelis van der Star
In 1859 scheidde bakker Cornelis van der Star uit Waddinxveen zich af van de Hervormde kerk daar en werd lid van de Afgescheiden gemeente te Boskoop. In april 1866 deed hij, wonend op 'het oude dorp Waddinxveen', het verzoek aan zijn kerkenraad te Boskoop, om bij hem thuis een preek te lezen en er zo nu en dan te laten preken. Volgens de 'Geschiedenis van Waddinxveen' van P. van Balen (1940) werd op 22 november 1866 in Zuid-Waddinxveen een Christelijk Afgescheiden Gereformeerde Gemeente opgericht die in 1892 'De Gereformeerde kerk van Waddinxveen' ging heten. Het oprichten was onder leiding van ds J.Ph. Sluyters van Boskoop en op verzoek van o.a. Van der Star. Zijn vrouw Elizabeth Vis werd ook lid en de bakker werd ouderling/scriba. Rond de jaarwisseling 1866/1867 kocht hij de voormalige Hervormde pastorie naast het kerkhof aan de Kerkweg voor f 2500. Deze dateerde volgens 'Waddinxveen 750 jaar' van W. Verboom van 1752 en bevatte een gedenksteen, gelegd door de vierjarige Jacob Reepmaker, de latere heer van Noord-Waddinxveen. Van der Star verplichtte zich dat geheel aan zijn kerkelijke gemeente te verhuren, die ook de kosten van verbouwing en onderhoud zou dragen. Door geldgebrek werden ook deze kosten, inclusief die van aanschaf van een kanselbijbel, door Van der Sar betaald en de huur kwam zo op f 162,10 per jaar. Zeker in april 1867 kerkte men niet meer bij de bakker thuis. In 1867 ook werd al aan de classis toestemming gevraagd een predikant te beroepen. Voor zover is na te gaan bestond de gemeente te Waddinxveen toen uit ca 75 belijdende leden, hetgeen ongeveer neerkomt op 150 - 200 zielen. Het beroepingswerk kende de nodige tegenslag, maar uiteindelijk werd ds. W. Raman beroepen en op 1 november 1868 bevestigd.
Ds Willem Raman
Willem Raman (Amsterdam 1829-Doorn 1919) was op 19 juli 1868 in Genemuiden 'buiten bediening geraakt' dankzij lastige kerkenraadsleden. (Op 11 maart 1868 was er een erge brand in Genemuiden, in een gedicht daarover kom hij en de verbrande pastorie ook voor.) Op 24 september 1868 werd hij te Zuid-Waddinxveen beroepen en hij nam dit dezelfde dag aan! Omdat de consulent zijn medewerking weigerde moest hij op 8 oktober opnieuw worden beroepen en hij werd 1 november bevestigd. Hij zou op 6 november 1870 al naar Puttershoek vertrekken. Willem Raman was eerst in Amsterdam kolensjouwer op een gasfabriek geweest. Daarna studeerde hij een tijdje voor predikant bij een dominee in Zwartsluis en nadien in Kampen. In 1906 ging hij met emeritaat. In het 5e deel van de bundel 'Predikanten en Oefenaars - Biografisch Woordenboek van de Kleine Kerkgeschiedenis' (Houten 1999) staat een meer uitgebreide levensbeschrijving van ds. Raman met ook bijgaand portret.
Steen van kerkvergroting
Veel van het bovenstaande is ontleend aan het boek: dr. C. Smits, De Afscheiding van 1834. Zevende deel: Classes Rotterdam en Leiden, Dordrecht 1986. Hij schrijft vervolgens over Waddinxveen na de komst van ds Raman: 'Circa augustus 1869 wordt de kerk 'vergroot en vernieuwd'. De kleine woning, vastgebouwd aan het kerkgebouw en 'pastorie' genoemd, wordt dan bij de kerk getrokken, zodat de kerkzaal meer mensen kan bevatten. Het bedehuis heeft dienst gedaan tot 1925.' Op 26 augustus 1869 praatten de ouderlingen Poot en Van der Star vergeefs met de oud-gereformeerden over het tijdens de verbouwing gebruiken van hun 'Plankenschurekerk' aan de Dorpsstraat. Ook gezien het sporen van de datum op de steen met deze geschiedschrijving moet het de eerste steen zijn geweest van de verbouwing van de kerk door eigenaar Van der Star op verzoek van zijn dominee. De eerste steen zal zijn gelegd door de 12-jarige Daam van der Star, geboren 30 augustus 1856 als zoon van broodbakker Cornelis van der Star (toen 28 jr) en Elizabeth Vis. Alleen hij heeft de voorletter D, hij was ook vernoemd naar de kant van de familie Vis. Daam van der Star overleed in 1935 in Waddinxveen.
Na 1925 ging het oude pand van de Gereformeerde kerk in andere handen over. Het boek 'Waddinxveen 750 jaar' zegt: 'Het werd opgedeeld in vijf woonhuizen, twee uitkomende aan de Kerkstraat en drie aan de Kerkweg. Nadat deze huizen inde loop der jaren min of meer tot krotten waren geworden, heeft het gemeentebestuur in 1975 het geheel voor f 30.000 aangekocht en het daarna gesloopt.' Genoemd boek meldt wel dat de steen van 1752 toen al verdwenen was, maar niets van de steen van 1869!
