Park Rijnstroom en Martha-Stichting Alphen aan den Rijn
Het grootste gedeelte van het archief van de Martha-Stichting is ondergebracht bij het Historisch Documentatie Centrum van de Vrije Universiteit te Amsterdam (zie http://www.hdc.vu.nl/nl/collectie/archieven/index.asp#pM)
In het park Rijnstroom aan de Raadhuisstraat van Alphen aan den Rijn, was van 1895 tot de zeventiger jaren van de 20e eeuw de Martha-Stichting gevestigd.
Het begin van de Martha-Stichting vinden we in Amsterdam. De
onderwijzer Cornelis Geel werd in 1870 benoemd tot evangelist met
als werkterrein de Jordaan. Daar stichtte hij een christelijk
tehuis voor ontheemden. Later begon hij een bewaarschool voor
vervuilde kinderen. In 1882 legde hij contacten met een
hoofdonderwijzer in Nieuwveen, die ook een tehuis voor dergelijke
kinderen had geopend. In 1883 werd de "Vereniging Martha-Stichting
voor onverzorgde kinderen" opgericht.
Door de snelle groei van het aantal kinderen werd een pand aan de
Julianastraat in Alphen aangekocht. Toen door de verbreding van de
Rijn een gedeelte van de tuin van het pand zou verdwijnen was het
wenselijk om uit te zien naar een andere ruimte. In 1895 werd
daarom de buitenplaats "Rijnstroom" aan de Lage Zijde onder
Aarlanderveen gekocht en nadat er was verbouwd en bijgebouwd kon er
in 1897 worden verhuisd. Door de voortdurende groei van het aantal
jongens en meisjes was uitbreiding noodzakelijk. Na de aankoop in
1906 van de naastgelegen boerderij met 20 hectare grond volgde de
bouw van bijgebouwen. De tuinarchitect Copijn uit Groenekan
ontwierp een park waarin de gebouwen konden worden opgenomen. Het
oude en grote park achter de buitenplaats "Rijnstroom" werd
hersteld en vergroot.
Na de invoering van de kinderwetten van 1905 werd goedkeuring
verkregen voor het opnemen van voogdijkinderen. Dat was belangrijk
voor de verdere ontwikkeling van de Martha-Stichting omdat daardoor
rijkssubsidie kon worden verkregen. Vóór die tijd was men geheel
afhankelijk van giften, die overigens uit het hele land
binnenkwamen. Dat de Martha-Stichting landelijke bekendheid had
blijkt onder meer uit het feit dat Koningin-moeder Emma op 29 april
1930 het geheel vernieuwde meisjeshuis opende dat onder de naam
"Emmahuis" in gebruik werd genomen.
Vooral in de dertiger jaren werd het complex behoorlijk uitgebreid
door de bouw van drie paviljoens. Het complex bevatte ook ruimten
voor ontspanning en mogelijkheden om voor een beroep te worden
opgeleid. Bovendien beschikte de Martha-Stichting over een eigen
moestuin en over een eigen boerderij. In de zeventiger jaren werden
de oude gebouwen van "Rijnstroom" verlaten en verruild voor nieuwe
huisvesting op een aangrenzend terrein.
Het complex is voor een belangrijk deel bewaard gebleven en kreeg de naam Park Rijnstroom. Het park met de grote vijver in het midden is in stand gebleven. De pastorie, eertijds de woning van de predikant-directeur, is nog steeds als woning in gebruik. Het voormalige kerkgebouw huisvest op dit moment nog het Parktheater. Het schoolgebouw wordt gebruikt door Parkexpressie en het "Emmahuis" is thans een appartementencomplex. De door het park lopende wegen kregen de namen van bekende predikant-directeuren van de Martha-Stichting.
Bronnen en literatuur:
- SARM; Archief van de Hervormde gestichtsgemeente "Martha-Stichting", later "Rijnstroom", 1910-1967.
- H. Dinkelaar en A. de Kok, 'Het park Rijnstroom en de Marthastichting' in: H. Dinkelaar, H. Krol en J. van Vliet (red.), Op pad in Rijnstroom en Beerendrecht (Alphen aan den Rijn 1992) 76-86.
- P. Leeflang e.a. (red.), 'De geschiedenis van de Martha-Stichting te Alphen aan den Rijn', in: De Viersprong 64 themanummer (2000).
Reacties
Wie kan iets zeggen / verklaren bewoners van de periode 1926 - 1940 met de achternaam Sijtsma of Sytsma
