De Henrietta Hoffmanstichtingen in Gouda: volksgaarkeuken en tehuis voor bejaarde
Op 9 maart 1886 overleed Henrietta Helena Hoffman. Zij was op 26 april 1825 in Gouda geboren. Uit haar testament bleek dat zij de gemeente Gouda tot haar erfgenaam had benoemd. De gemeente werd verplicht tot het stichten van: "een volksgaarkeuken … waardoor aan den arbeidersstand tegen matige betaling, voedingsmiddelen worden verschaft, en een gesticht tot opneming en verpleging van daaraan behoefte hebbende vrouwen of meisjes uit den fatsoenlijken stand". Op 23 maart 1886 werd de nalatenschap door de gemeenteraad aanvaard.Voor de gaarkeuken werd huisvesting gezocht in een arbeidersbuurt; in 1888 werden de panden Keizerstraat 6 en 8 aangekocht. Het ene werd verbouwd tot bovenwoning voor de keukenmeester en zijn gezin, het andere tot gaarkeuken.
Het bestuur van de keuken werd opgedragen aan een commissie van beheer, die zich ging oriënteren bij elders aanwezige gaarkeukens. In 1889 werden de eerste keukenmeester en keukenmeesteres aangesteld en werd de keuken geopend. Het publiek kon elke dag terecht; er werden ontbijten en warme middagmaaltijden geserveerd. De onverwacht grote toeloop noodzaakte meteen tot uitbreiding van het gebouw. Om de kwaliteit van de levensmiddelen op peil te houden, werd ieder kwartaal gewisseld van leveranciers.
Na enkele jaren daalde het aantal verkochte porties; jarenlang schommelde het tussen de 30.000 en 40.000 porties per jaar, met uitschieters naar boven in de jaren 1914-1918. In de tweede helft van de jaren dertig nam het aantal porties sterk af tot ongeveer 12.000 per jaar. Tijdens de tweede wereldoorlog werd veel gebruik gemaakt van de gaarkeuken, maar daarna nam het aantal verbruikte porties weer sterk af.
De stijgende tekorten leidden in 1952 tot het samenvoegen van de besturen van gaarkeuken en gesticht. Onder leiding van een nieuw bestuur en een nieuwe keukenmeesteres, steeg het aantal bezoekers tot circa 20.000 per jaar. Na 1970 kwam definitief de teruggang. De naamsverandering in Henrietta Hoffmankeuken mocht niet baten; een modernisering evenmin. De opbrengst van de verkoop van het pand Oosthaven 52 (het Hoffmangesticht) in 1974 slonk zienderogen. In 1987 besloot de gemeenteraad de keuken op te heffen.
Voor het Hoffmangesticht werd in 1890 een college van vijf regenten benoemd. Het beheer werd opgedragen aan een directrice. Voorts bestond het personeel uit een meid-huishoudster en een aantal dienstboden. Het pand Oosthaven 52 - deel van de nalatenschap - werd geheel aangepast en in 1891 geopend met de komst van 11 dames.
Aan elke opname ging een omslachtige procedure vooraf; zo was een medische verklarin vereist als bewijs dat de toekomstige bewoonster niet aan een slepende ziekte leed. Het verpleeggeld kon eenmalig worden voldaan of tegen jaarlijkse betaling van 250 gulden. Geneeskundige hulp was gratis en voor een eenvoudige begrafenis werd gezorgd. De verpleegkosten werden na de eerste wereldoorlog éénmaal verhoogd en na 1945 zeer regelmatig.
De dames waren verplicht huisraad en kleding mee te brengen; deze goederen werden eigendom van het gesticht en voor gebruik afgestaan aan de inbrengster, tenzij de dame een afkoopsom betaalde. Iedere bewoonster had de beschikking over een zitkamer en een kleine slaapkamer. Voor gezamenlijk gebruik waren er een eetkamer en een zitkamer. De tijden en samenstelling van de maaltijden en het gebruik van de badkamer waren vastgelegd. Nadruk werd gelegd op de "toon van ware beschaving" die geacht werd in het huis te heersen.
Al in 1902 ontstonden tekorten in de exploitatie. Door vanaf 1916 een deel van de verpleeggelden in de begroting op te nemen, kon sanering uitblijven, totdat in 1952 het bestuur werd samengevoegd met dat van de gaarkeuken.
Vanaf 1962 moest het Hoffmanhuis aan allerlei provinciale eisen gaan voldoen. Het kreeg in 1971 nog een ontheffing, maar de hoge kosten van aanpassing en van de exploitatie van een klein bejaardenhuis noodzaakten tot sluiting per 1 november 1972. De bewoners gingen over naar de Ronssehof.
- S.R. Straub, Inventaris van de archieven van de Henrietta Hoffmanstichtingen te Gouda (1886) 1888 - 1987 (1989) ... (Gouda, 1993).
- S.R. Straub, Inventaris van de archieven van de Henrietta Hoffmanstichtingen te Gouda (1886) 1888 - 1987 (1989) ... (Gouda, 1993). Hierin de inleiding.
- Geri Wuis, De voeding en het voedingsbeleid van de Hoffmankeuken, volksgaarkeuken te Gouda (1888 - 1987). (Gouda, 1992)
