Lokaalspoorweg Gouda - Schoonhoven
De geschiedenis van de spoorlijn Gouda – Schoonhoven kent een hele lange voorgeschiedenis. Al in 1869 werden er plannen gemaakt voor een verbinding tussen Gouda en de Langstraat in Brabant. Deze plannen bleven echter alleen op papier. In de jaren tachtig van de negentiende eeuw deed A. Kaptijn een meer serieuze poging. Kaptijn was ook al directeur van de tramlijn Gouda – Bodegraven, zoals elders op deze tentoonstelling te lezen is. Voor deze nieuwe spoorlijn kon hij echter niet de benodigde financien bijeen brengen.Het plan viel echter wel in goede aarde in de Krimpenerwaard, een regio die tot dan toe slecht ontsloten was door enige vorm van openbaar vervoer. Meerdere plannen door verschillende personen werden ingediend bij Gedeputeerde Staten, die echter geen van alle op iets uitliepen. Pas rond 1895 kwam er meer schot in de zaak en kon er gewerkt worden aan de plannen en bestekken. Geld kwam binnen via de uitgifte van aandelen en de bijdragen van gemeentes en de provincie. Plaatselijke actiecomites probeerden de zaak zoveel mogelijk warm te houden.
In 1902 werd daadwerkelijk begonnen met de aanleg van de spoorbaan. Gelijk ontstonden er echter al de grootste problemen met het baanvak. In de drassige veengrond verdween al het gestorte zand als in een bodemloze put. Al aangelegde rails kwamen vrij te hangen in de lucht of liepen in kronkels door de polder. Door alle extra werkzaamheden en kosten duurde het meer dan tien jaar voor de spoorbaan van nog geen 17 kilometer was aangelegd. Intussen was er meer dan vijf keer zoveel zand gebruikt dan oorspronkelijk berekend was.
Op 14 november 1914 kon de lijn dan toch in gebruik worden genomen. De verbinding Gouda – Schoonhoven reed over een apart spoorbed, zoals bij een trein, en had twee stationsgebouwen aan het begin en eind. Wettelijk gezien was het eigenlijk een stoomtram. Onderweg was er nog een aantal onbemande haltes, zoals bij Bergambacht. Van Gouda tot aan Schoonhoven duurde de rit ongeveer 45 minuten.
Heel lang heeft de Krimpenerwaard niet kunnen genieten van haar spoorlijn. Al eerder was door een tegenvallende exploitatie gedreigd met sluiting van de spoorbaan. Op 23 augustus 1942 werd dit werkelijkheid doordat de Duitsers het ijzer van de rails opeisten. Na de oorlog kwam de lijn niet meer terug en werd op een groot deel van het trace de provinciale weg aangelegd. Het station in Schoonhoven bestaat nog wel en doet dienst voor de busmaatschappij. Nog in 2007 gingen er stemmen op om de tram weer te laten rijden, nu als onderdeel van de Lightrail-verbinding vanuit Gouda.
km Station
0 Gouda
1 Gouda Karnemelksloot
2 Stolwijkersluis
4 Beijerscheweg
7 Stolwijk
8 Koolwijk
11 Huisweg
12 Bergambacht
14 Ammerstol
16 Den Hem
17 Schoonhoven
- R. den Haag en H.M. Vente, ‘Het Schoonhovense spoortje’, in: Tidinge van Die Goude : mededelingenblad / Oudheidkundige Kring Die Goude 17 (1999) 54-61
- R.F. de Bock, De stoomtrams in en om Den Haag en Gouda (Rotterdam : Wyt, 1972)
- Han Boevé, Treinen, trams en stations rondom Gouderak, (Gouderak : Historische Vereniging "Golderake", 2006)
