Zevenhoven in de negentiende eeuw volgens Van der Aa en volgens Kuyper
Het Aardrijkskundig Woordenboek van A.J. van der Aa en
de kaart van J. Kuyper geven samen een beeld van Zevenhoven
halverwege de negentiende eeuw. Het door Kuyper getekende gedeelte
van dat beeld geeft de negentiende eeuwse werkelijke situatie weer.
Voor sommige gemeenten geldt zelfs dat de grenzen sinds die tijd
vrijwel ongewijzigd zijn gebleven.
De beschrijving die Van der Aa geeft van de negentiende-eeuwse
situatie kunnen we eveneens beschouwen als correct. Dan kan niet
altijd gezegd worden van de historische gegevens die in de
beschrijvingen zijn opgenomen. De tekst moet daarom worden
beschouwd als de interpretatie van de negentiende-eeuwse
amateur-historicus. Voor een juist historisch overzicht is het
nodig ook andere bronnen te raadplegen.
Klik
hier voor nadere informatie over Van der Aa en Kuyper.
De tekst is, met aanpassing van de spelling, zoveel mogelijk in de
oorspronkelijke stijl overgenomen. Een enkele fout in de tekst is
stilzwijgend verbeterd. Aanvullingen en opmerkingen zijn tussen
haakjes met een n.b. opgenomen.
ZEVENHOVEN, gemeente in Rijnland, provincie Zuid-Holland,
arrondissement Leiden, kanton Woubrugge; palende noord aan de
gemeente Nieuwveen met de Uiterbuurt, noordoost aan de Utrechtse
gemeente Mijdrecht, oost aan de Utrechtse gemeente Wilnis, zuid aan
de gemeente Nieuwkoop en Noorden, west aan Ter Aar.
Deze gemeente bestond vroeger uit de Noorderbuurtse polder, de
Voordijkse polder en de Achterdijkse polder, van deze is de
Achterdijkse polder geheel en de Voordijkse polder voor 3/4
gedeelte weggeveend, zodat er omtrent het dorp, nauwelijks zoveel
land overgebleven was als men nodig had om een enkel beest vet te
weiden. Thans bestaat zij uit de Drooggemaakte polder van
Zevenhoven, de Noordense buurtse polder, de Voordijkse polder en
een gedeelte van de Nieuwkoopse Droogmakerij of
Zevenambachtspolder. Zij bevat het dorp Zevenhoven, een gedeelte
van het dorp Noorden, benevens de Zevenhovense buurt, de
Noorderbuurt en het Noordeinde; beslaat, volgens het kadaster, een
oppervlakte van 1.622 bunder 38 vierkante roeden 99 vierkante
ellen, waaronder 1.615 bunder 97 vierkante roeden 62 vierkante
ellen belastbaar land; telt 133 huizen, bewoond door 184
huisgezinnen, uitmakende een bevolking van ruim 900 inwoners, die
meest in de landbouw hun bestaan vinden. Behalve op de veenderij,
legden de inwoners zich vroeger ook veel toe op het smeden van
ijzerwerk, tot allerhande arbeiders- en keukengereedschappen. Men
had er toen meer dan dertig smidsbazen, waaronder evenwel maar vijf
eggemakers, wier voorname bezigheid bestond in het maken van
snijmessen, houwelen, alsmede gereedschappen voor de Groenlandse
vissers. Doch, bij het achteruitgaan van de visserij is ook deze
trafiek zeer verminderd, zodat er thans nog slechts één smederij
bestaat. Voor enige jaren had men er ook nog een scheepstimmerwerf,
doch deze heeft mede opgehouden te bestaan.
De hervormden, die er 370 in getal zijn, onder welke 140 lidmaten,
maken een gemeente uit, welke tot de classis van Leiden, ring van
Woerden, behoort. De eerste, die hier het leraarambt heeft
waargenomen, is geweest J.H. Vinkius, die van daar naar Woerden
vertrok. Het beroep geschiedt door de kerkeraad, onder agreatie van
de regering van Haarlem als ambachtsheren.
De remonstranten, die er nog slechts weinig in getal zijn, behoren
tot de gemeente van Nieuwkoop en Zevenhoven; vroeger maakte
Zevenhoven een afzonderlijke Remonstrantse gemeente uit. Vóór de
drie laatste maanden van het jaar 1621 werd de bediening van deze
gemeente, in combinatie met Nieuwveen, Rijnsaterwoude en Leimuiden,
opgedragen aan Nicolaas Loedingius. In april 1630 hebben die van
Zevenhoven en Nieuwkoop tesamen jaarlijks 250 gulden toegezegd voor
de sociëteit, met beding dat zij alle zondagen zouden mogen bediend
worden. De gemeenten schijnen reeds in 1627 bijeengevoegd te zijn.
In mei 1630 werd nu aan Nieuwkoop en Zevenhoven, voor het halfjaar,
beginnende met juni, bij combinatie de bediening van Walig
Maertenz. geschonken, die bij de bezorging van de gemeente met
eigen leraren, in 1632, te Zwammerdam werd geplaatst. Toen werd aan
Zevenhoven toegevoegd de voormalige, in 1619, om zijne
remonstrantse gevoelens afgezette leraar van die gemeente Nicolaas
Jacobi (Nicolaas Jakobs) doch met last, dat de beide leraren van
Zevenhoven en Nieuwkoop wederkerig de beide gemeenten zouden
bedienen. In de vergadering van 1652 echter verzochten die van
Zevenhoven, dat Claes Jacobsz. haar als haar eigen leraar, alle
zondagen voor de middag mocht bedienen. Men sprak met die van
Nieuwkoop en verzocht Zevenhoven en haar predikant zich te willen
beschouwen als gecombineerd met Nieuwkoop, gelijk vroeger. De
vergadering van 1659 werd reeds door zijn opvolger als predikant te
Zevenhoven en die van 1660 en 1661 door hem, als emeritus predikant
van de gemeente, bijgewoond. Toen echter Gerbrand Bruining, die
hier sinds 1808 in dienst was, zich in 1811 van de dienst der
broederschap liet uitkopen, verloor Zevenhoven daardoor het bezit
van een eigen remonstrantse leraar en werd met Nieuwkoop voorgoed
verenigd. Onder de te Zevenhoven gestaan hebbende leraren verdient
melding de geschiedkundige Sebastiaan Centen, die er in 1723 kwam
en in 1726 naar Hoorn vertrok.
De rooms-katholieken, die er 510 in getal zijn, maken met die van
Nieuwveen een statie uit, welke tot het aartspriesterdom van
Holland en Zeeland, dekenaat van Rijnland behoort; 860 zielen,
onder welke 570 communicanten telt; door een pastoor bediend wordt
en een eigen begraafplaats heeft.
Men heeft in deze gemeente één school, te Zevenhoven, welke
gemiddeld door 60 leerlingen bezocht wordt.
Deze gemeente is als heerlijkheid onder de naam van Zevenhoven en
Noorden bekend. Het dorp Zevenhoven ligt 5 uur oost ten noorden van
Leiden, 21/2 uur oost ten noorden van Woubrugge en is tamelijk
lang, staande de huizen ter weerszijden van de ringdijk en tellende
men er in de kom van het dorp 70 huizen en 480 inwoners. Het is
thans zeer welvarend en sedert de droogmaking zijn er nieuwe
woningen en vele huizen gebouwd.
In de kerk, welke vóór de reformatie aan de Heilige Johannes de
Doper was toegewijd en een zeer oud gebouw is, waren destijds geen
kerkelijke bedieningen, geen broederschappen. De kerk had ook geen
inkomsten, behalve dat zij, volgens zeker contract, hetwelk altijd
duurde, jaarlijks 30 gulden trok, daarentegen was zij een lijfrente
schuldig van 24 gulden, die uit de gemeente ingezameld moest
worden. De koster trok van ieder huis vijf stuivers, behalve dat
had hij niets. De tegenwoordige kerk, welke niet zeer groot is,
voor enige jaren zeer vervallen zijnde, is in het jaar 1837
vernieuwd en uitnemend verfraaid, waartoe 1.000 gulden onderstand
is verleend uit het fonds voor de noodlijdende kerken en de
gemeente zelf 400 gulden heeft bijgedragen. Voor de kerk staat een
fraaie vierkante toren, boven de klokkenzolder met een lijstwerk
gedekt, waarboven een schone spits opgaat, met uur- en windwijzers
voorzien en binnen met uurwerk en klok; het kerkhof is mede in een
goede staat, zo ook de woningen van de predikant en de
schoolmeester.
In het Noordeinde, aan de weg naar Nieuwveen, staat de
rooms-katholieke kerk, aan de Heilige Johannes de Doper toegewijd,
zijnde een ruim, luchtig en wel ingericht gebouw, dienende tegelijk
voor die van Nieuwveen. Het is met toren, orgel en altaar voorzien.
De pastorie, die in 1849 gebouwd werd, is er aan vast.
De kermis valt in de zondag na St. Jan-Baptist.
Als een bijzonder voorrecht bezaten de bevoegde geburen het recht,
dat zij, bij een of meer vacaturen, in het verkiezen van leden van
niemand afhankelijk waren, doende altoos de verkiezing zelf, maar
daarentegen zijn zij ook verplicht hun rekeningen niet alleen voor
het gerecht, maar ook ten overstaan der gemeente te doen.
In het jaar 1672 heeft deze gemeente ook van de Fransen te lijden
gehad.
Het wapen dezer gemeente is een veld van goud, met een dubbele
arend van sabel.
ZEVENHOVEN, (HET NOORDEINDE VAN ), buurschap in Rijnland, provincie Zuid-Holland, arrondissement en 5 uur oost ten westen van Leiden, kanton en 21/2 uur oostnoordoost van Woubrugge, gemeente en 20 minuten noordnoordwest van Zevenhoven, aan de rijweg op Nieuwveen; met 10 huizen en 60 inwoners, en de rooms-katholieke kerk van Zevenhoven.
ZEVENHOVEN EN NOORDEN, heerlijkheid in Rijnland, provincie
Zuid-Holland, arrondissement Leiden, kanton Woubrugge.
Aangezien deze heerlijkheid uit niets anders bestaat dan de
gemeente Zevenhoven en alzo ook de zelfde grenzen, grootte en
bevolking heeft, kunnen wij hier volstaan, met derwaarts te
verwijzen.
Deze heerlijkheid is in het jaar 1724 voor 1.500 gulden door de
stad Haarlem uit de gewezen grafelijke goederen aangekocht, die
haar thans nog in bezit heeft.
ZEVENHOVENSE BUURT (DE), gehucht in Rijnland, provincie Zuid-Holland, arrondissement en 51/2 uur oost ten noorden van Leiden, kanton en 3 uur oost ten noorden van Woubrugge, gemeente en 1/2 uur oostnoordoost van Zevenhoven.
Literatuur:
- A.J. van der Aa, Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden 13 (Gorinchem 1851), 158-161.
