Noorden in de negentiende eeuw volgens Van der Aa en volgens Kuyper
Het Aardrijkskundig Woordenboek van A.J. van der
Aa en de kaart van J. Kuyper geven samen een beeld van Noorden
halverwege de negentiende eeuw. Het door Kuyper getekende gedeelte
van dat beeld geeft de negentiende eeuwse werkelijke situatie weer.
Voor sommige gemeenten geldt zelfs dat de grenzen sinds die tijd
vrijwel ongewijzigd zijn gebleven.
De beschrijving die Van der Aa geeft van de negentiende-eeuwse
situatie kunnen we eveneens beschouwen als correct. Dan kan niet
altijd gezegd worden van de historische gegevens die in de
beschrijvingen zijn opgenomen. De tekst moet daarom worden
beschouwd als de interpretatie van de negentiende-eeuwse
amateur-historicus. Voor een juist historisch overzicht is het
nodig ook andere bronnen te raadplegen.
Klik
hier voor nadere informatie over Van der Aa en Kuyper.
De tekst is, met aanpassing van de spelling, zoveel mogelijk in de
oorspronkelijke stijl overgenomen. Een enkele fout in de tekst is
stilzwijgend verbeterd. Aanvullingen en opmerkingen zijn tussen
haakjes met een n.b. opgenomen.
NOORDEN, voormalige afzonderlijke heerlijkheid in Rijnland,
provincie Zuid-Holland, arrondissement Leiden, gedeeltelijk kanton
Woerden, gemeente Nieuwkoop en Noorden, gedeeltelijk kanton
Woubrugge, gemeente Zevenhoven; palende noordoost en oost aan de
Kromme Mijdrecht, zuid aan Westveen en Achtienhoven, west aan
Nieuwkoop en Zevenhoven.
Deze voormalige heerlijkheid moet tegenwoordig als een zelfde
heerlijkheid met Nieuwkoop worden aangemerkt, uitgezonderd dat
gedeelte, hetwelk onder de ambachtsheerlijkheid van Zevenhoven
behoort. Zij bevatte het dorp Noorden en de Noordense buurt,
benevens de polder van Noorden en de Noordense buurtpolder. De
inwoners vinden meest hun bestaan in de veenderij, de landbouw en
in de smederijen.
De hervormden, die hier 350 in getal zijn, onder welke 115
lidmaten, maken een gemeente uit, welke tot de classis van Leiden,
ring van Woerden, behoort. De eerste, die in deze gemeente het
leraarambt heeft waargenomen, is geweest Henricus Westhoven, die in
het jaar 1588 herwaarts kwam, en in 1605 opgevolgd werd door
Hendrik Reiners.
De rooms-katholieken, die er wonen, maken een statie uit, welke tot
het aartspriesterdom van Holland en Zeeland, dekenaat van Rijnland,
behoort, en door een pastoor bediend wordt.
Men heeft in deze voormalige ambachtsheerlijkheid één school.
Het dorp Noorden ligt 51/2 uur oost van Leiden, 21/2 uur noord van
Woerden, 1 uur noordoost van Nieuwkoop.
De kerk, welke vóór de reformatie slechts een kapel was, was niet
groot. Uit het dak, aan de voorgevel, rees een net vierkant
torentje, waarop een dergelijk spits stond, hebbende uurwerk en
klok. In het jaar 1842, werd deze kerk, om de slechte en
bouwvallige toestand, voor afbraak verkocht en gesloopt, en voorts
op dezelfde plaats een geheel nieuw en doelmatig kerkgebouw
opgetrokken, hetwelk in de vorm, sierlijkheid en sterkte, niets te
wensen overlaat. Deze kerk, welke van een toren voorzien is, doch
geen orgel heeft, is 5 november 1843 ingewijd. Het kerkhof is met
bomen beplant.
De rooms-katholieke kerk, aan de Heilige Martinus toegewijd, is een
gebouw zonder toren of orgel.
NOORDEN (POLDER VAN), polder in Rijnland, heerlijkheid Noorden, provincie Zuid-Holland, arrondissement Leiden, kanton Woerden, gemeente Nieuwkoop en Noorden; palende noord aan de Noordense Buurtpolder, oost aan de Westveenpolder, zuid aan de polder van Achttienhoven, waarvan hij door de Oudedijksloot gescheiden wordt, west aan de Nieuwkoopse plassen en de Gecombineerde Nieuwkoopse polder. Deze polder bevat het dorp Noorden.
NOORDENSE BUURT, gehucht in Rijnland, provincie Zuid-Holland, arrondissement en 51/2 uur oost van Leiden, kanton en 21/2 uur noord van Woubrugge, gemeente en 3/4 uur oost van Zevenhoven.
NOORDENSE BUURT POLDER (DE) of Noordse Buurtse polder, polder in
Rijnland, provincie Zuid-Holland, arrondissement Leiden, kanton
Woubrugge, gemeente Zevenhoven; palende noord en oost aan de Kromme
Mijdrecht, zuidoost aan de Westveenpolder, zuid aan de polder van
Noorden, west aan de Polder van Zevenhoven.
Deze polder maakt een gedeelte uit van de Gecombineerde Noordense
Buurt en Voordijkse polders, en bevat het gehucht Noordense
buurt.
NOORDENSE BUURT EN VOORDIJKSE POLDERS (GECOMBINEERDE), polders
in Rijnland, provincie Zuid-Holland, arrondissement Leiden, kanton
Woubrugge, gemeente Zevenhoven; palende noord aan de gemeente
Mijdrecht en de Zevenhovense droogmakerij, oost aan de Kromme
Mijdrecht, zuid aan de gemeente Nieuwkoop, west aan de Zevenhovense
droogmakerij.
Deze polders beslaan, volgens het kadaster, een oppervlakte van 419
bunder, waaronder 402 bunder 11 vierkante roeden 51 vierkante ellen
schotbaar land; tellen 36 huizen waaronder 9 boerenwoningen en een
scheepmakerij, en worden door een molen van het overtollige water
ontlast. Zij worden bestuurd door een college, bestaande uit de
burgemeester van Zevenhoven en vier voorname ingelanden, onder de
naam van schout en poldermeesters.
Literatuur:
- A.J. van der Aa, Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden 8 (Gorinchem 1846) 268-269.
