Veerpoort
De naam zegt het al, de Veerpoort ligt aan de rivierzijde van de stad. Het is de enige nog overgebleven poort van de oorspronkelijke vijf, die alle reeds in de 14e eeuw worden vermeld: de Vrouwepoort of Katpoort (1356) aan de westzijde van de stad en de Willigerpoort of Langerakkerpoort (1387) aan de oostzijde, vervolgens de Veerstalpoort of Veerpoort (1396) aan het einde van de Veerstraat ten behoeve van het verkeer over de Lek naar Gelkenes, de Beckevaartspoort of Kruispoort (1353) en de Lopikerpoort (1388).Het belang van de stad kan verklaard worden uit de ligging `op' de grens van het graafschap Holland met het Sticht Utrecht. In die zin werd reeds vroeg aandacht gegeven aan de versterking van de stad door muren, grachten en vestingwerken. Bij de strijd tussen ?Hoeken en Kabeljauwen? speelde Schoonhoven een belangrijke rol.
Het was zaak deze grenspost ook economisch op peil te houden. We zien dit aan verleningen van tolvrijdom, aan vergunningen tot het houden van verschillende markten.
Tijdens de Opstand werd de stad tweemaal na een kort beleg ingenomen: in oktober 1572 door de Geuzen en in augustus 1575 door de Spanjaarden. In 1588 werd een begin gemaakt met de aanleg van drie nieuwe bolwerken (bastions) aan de oostkant van de stad. Tevens werd de vesting aan de rivierkant onder handen genomen: er werden nieuwe wallen gebouwd buiten de Scheepmakershaven, toen Nieuwe haven geheten. De Veerpoort, die daarmee binnen de wallen kwam te liggen, werd gesloopt en er verrees een nieuwe poort in 1601, een stuk verder richting de rivier. In die tijd waren de heren Cluijt en Blockhuijsen burgemeester van de stad, zoals ook blijkt uit het opschrift: ANNO DOMINI 1601 - TEMPORE CLVTY BLOCKHVSII CONSVLVM (In het jaar des heren 1601 - in de tijd van Clutus en Blockhusus burgemeesters) op het fries aan de Lekkant. In de ruimte boven de poort woonde nog tot 1862 de poortwachter.
De aanleg van deze omwalling werd bekostigd door de Staten van Holland. De bouw van de poorten en het verdere onderhoud waren echter voor rekening van de stad zelf.
Tijdens het rampjaar van 1672 werd Schoonhoven de centrale vesting in de (Oude) Hollandse Waterlinie, bedoeld om door inundatie m.n. de Fransen tegen te houden. In de 19e eeuw schoof deze verdedigingslinie meer op naar het oosten en werd Utrecht de spil.
De 19e eeuw zou voor Schoonhoven zowel de eeuw worden van ambachtelijke en industri?le ontwikkeling, als ook de eeuw van sloop en verdwijning van belangrijke historische stedebouwkundige overblijfselen. Op het kruispunt Veerstraat / Scheepmakershaven vond men in 1985 bij rioleringswerkzaamheden de funderingsmuren van de oorspronkelijke Veerpoort samen met restanten van de daarop aansluitende middeleeuwse stadsmuren.
De Veerpoort is onderdeel van de waterkering en wordt bij hoog water met vloeddeuren gesloten. In de poort staan op gedenktekens de waterhoogten van 1716 en van de watersnood van 1953 aangegeven. De coupures in de dijken ( = coupures zijn plaatselijke verlagingen in de waterkeringen, bijvoorbeeld omdat er een inrit loopt vanaf de dijk naar een woning, een bedrijventerrein of de veerpont) in het gebied van de Krimpenerwaard worden voornamelijk gesloten door middel van schotbalken. Alleen bij de Veerpoort in Schoonhoven houden vloeddeuren het water buiten. Regelmatig test het Hoogheemraadschap de deuren om de werking van de afsluitingen te waarborgen.
Auteur: drs. H.M. van der Linde
Literatuur:- Dr.Ir.J.C.Visser, Schoonhoven, de ruimtelijke ontwikk v/e kl. Stad i/h rivierengebied gedurende de M.E.; v. Gorcum/ Prakke&Prakke, Assen 1964.
- De monumenten van Schoonhoven, uitg. gem. Schoonhoven 1986.
- Stichting kadastrale atlas Zuid-Holland 1832 dl 1 Schoonhoven, uitgev. Matrijs 1994.
- G.J. Lugard jr.,Schoonhoven, oude veste aan de Lek, uitg. J.N. Voorhoeve Den Haag 1963.
- D.Mentink, Schoonhoven, vier eeuwen bezien en beschreven. Comit? Schoonhoven 700, uitgev Repro-Holl Alphen a/d Rijn 1981.
