De IJssel- en Lekstreek in 1953
Alle aan de Lek en IJssel gelegen plaatsen hebben hun eigen verhaal van de stormramp van 1 februari 1953. Er is veel over gepubliceerd en in Nieuwerkerk een monument opgericht.
Ouderkerk aan den IJssel
Na de stormvloed van 1916 vond in de Krimpenerwaard de laatste
systematische dijkverhoging voor 1953 plaats. In Ouderkerk
herinnert een tegeltableau in een buitenportiek van een winkelpand
nabij de veerstoep hier nog steeds aan. In het dijkvak ten zuiden
van de Gereformeerde kerk stond op 1 februari 1953 om 3 uur 's
nachts het water vrijwel gelijk met de kruin van de dijk. Om 6.30
uur bezweek het dijklichaam en viel het water met donderend geraas
de polder in (1100 ha, tot 1m boven polderpeil). Een woning die
tegen de teen van de dijk was aangebouwd, stortte onder het geweld
van het water in. Twee bejaarde bewoners werden meegesleurd en
verdronken. Er ontstond een diep gat, een wiel, van 7,50 m. onder
NAP en de polder Kromme, Geer en Zijde stroomde vol. De zwaar
bestorte voet van de steenglooiing bleef tot een hoogte van
ongeveer gewoon hoogwater staan. Bij de kentering van het getij
(zondagmiddag) werden twee in de nabijheid gelegen schepen voor het
gat gesleept en tegen deze voet tot zinken gebracht. Achter de
schepen werd een afdoende kering met zandzakken opgebouwd.
Militairen uit Schoonhoven verleenden assistentie. Er bestaan
hiervan foto's. Voor het geval de sluiting met zandzakken niet zou
lukken werd geopperd om de Gereformeerde kerk op te blazen, zodat
de muren in het gat zouden vallen. Dit behoefde niet te worden
uitgevoerd!
Gouderak
In Gouderak stroomden onderverdiepingen vol en werden huizen
ontruimd. In de Dorpsstraat steeg het water tot boven het
dijkniveau en die dijk stroomde dus over. Bij de steenplaats van
Van Vliet was er maar weinig meer van de dijk over. Stenen en
rietmatten van de naastgelegen bedrijven en hard zwoegen voorkwamen
erger. Vanwege de doorbraak in Ouderkerk daalde de waterstand plots
20 cm en ook trad toen de eb in.
Krimpen aan den IJssel
De buiten de ringdijk van de Krimpenerwaard gelegen Stormpolder (60
ha) kreeg in 1953 zeer zwaar te lijden. De kruinhoogte van de dijk
bedroeg 3,20 tot 4,05 m. boven NAP. De stormvloedstand kwam ter
plaatse op 3,75 m. Op 1 februari om 2.30 uur begon de polder vol te
lopen. Uiteindelijk brak de dijk op zes plaatsen door. Hierbij
kwamen vier mensen om het leven. Na dijkdichting viel de polder op
18 maart weer droog.
Al op 1 januari 1954 begon Rijkswaterstaat met baggerwerk voor een
dubbele stormvloedkering: twee 80 m. brede stalen schuiven gehangen
tussen heftorens. De eerste schuif kwam er 18 december 1957 in. NAP
+ 2,50 m. werd het grenspeil voor sluiting van de schuif.
Nieuwerkerk aan den IJssel
Op 31 januari 1953 werd tegen 24.00 uur het dijkleger in paraatheid
gebracht. Het water steeg tot 3 meter boven NAP. Burgemeester J.C.
Vogelaar had contact met het hoogheemraadschap van Schieland.
Vrachtwagens en zandzakken werden gecharterd. Het onverharde deel
van Schielands Hoge Zeedijk, de Groenedijk, werd onbegaanbaar,
zeker voor vrachtauto's. Het water stroomde op diverse plaatsen
over de dijk en sloeg de binnenkant weg. Om 5.30 uur (1 februari
dus) werd de toestand onhoudbaar. Bij het gemaal van de polder
Esse, Gans-en Blaardorp ontstond een gat van 15 meter. De op de
dijk actieve zandhandelaar Leen Boer kwam op het idee om er een
schip in te zetten en burgemeester Vogelaar leidde de vordering. De
Ouderkerkse schipper Arie Evegroen van het graanschip de "Twee
Gebroeders", wiens schip in de nabijheid lag, weigerde
aanvankelijk, maar het schip werd toen 'in naam der Koningin' door
de burgemeester gevorderd en uiteindelijk door Evegroen toch tegen
de dijk gezet, als ware het een sluisdeur. In de loop van de
zondagmorgen werd het gat achter het schip met zandzakken en
dekzeilen gevuld. Een zes meter diep wiel werd later met zand
gedicht. Opmerkelijk detail: zandhandelaar Leen Boer was ooit zelf
eigenaar van de "Twee Gebroeders", toen nog naar zijn moeder
"Gerrigje Adriana" (Twigt) geheten en een zand- en grintschip. Dit
schip werd als ijsselaak gebouwd bij scheepmaker Cornelis Snoei in
Ouderkerk aan den IJssel (zeilschip, 32 ton), in 1925 met drie
meter verlengd en gemotoriseerd. Het schip was sindsdien 18 meter
lang.
Ook op Ver-Hitland werd die nacht een gat in de dijk gedicht, zij
het niet met een schip.
Ook opmerkelijk is dat in Nieuwerkerk a/d IJssel ook in 1682 en
1717 bressen in Schielands Hoge Zeedijk al gedicht werden door er
een schip tegen te plaatsen!
Het herdenkingsmonument werd in opdracht van het hoogheemraadschap
van Schieland door Roel Bendijk gemaakt en op 12 oktober 1983 door
schipper Evegroen onthuld.
Moordrecht
De peilschaal aan het gemeentehuis bij de veerstoep gaf 31 januari
1953 tegen 6 uur 's avonds een waterstand van 2,54 m. plus NAP aan.
Daarna zakte het om tegen 10 uur te stijgen tot 2,80 m plus NAP.
Het dijkleger werd opgeroepen, kon weer inrukken en werd weer
opgeroepen. Om 6 uur in de morgen van 1 februari werd als hoogste
stand 3,79 m. boven NAP afgelezen. Kort na middernacht waren de
vloedplankjes al in de kozijnen van buitendijkse ramen en deuren
gezet. Alle buitendijkse huizen hadden wateroverlast. In De Snelle
vloeide tegen de morgen het water over de dijk en werd met
zandzakken doorbreken voorkomen. Vrijwilligers kwamen tot uit
Zoetermeer en ook zijn militairen ingezet. Vanwege een
dijkdoorbraak in Ouderkerk daalde de waterstand plots 20 cm en ook
trad toen de eb in.
De in 2003 door Panc Vink gedane suggestie voor 'een gedenkteken op
de plaats waar toen de reddding van de dijk plaatsvond' blijft nog
zonder vervolg.
Auteur: A.M. den Boer
Literatuur:
- W. van der Ham, Meester van de zee. Johan van Veen waterstaatsingenieur 1893-1959, Amsterdam 2003
- J. Dekker, De stormvloedramp van 1 februari 1953, in: Mensen in een waard vol wind en water. De geschiedenis van de waterhuishouding in de Krimpenerwaard, Hilversum 2004
- H. Dekker, De Stormvloedramp van 1953 .De gebeurtenissen in de Krimpenerwaard en in het bijzonder te Krimpen aan de Lek, Uitg. Crempene 2003.
- Ouderkerk aan den IJssel
- Themanummer 'Stormvloed 1953' van Op d'IJssel, nr 15 en reacties in nr 16, 2003
- Dirk van Dam, Herinneringen aan de watersnood in Gouderak, in: Golderake nr 25, 2003
- D.H.C. de Weever, De Ramp. Krimpen a.d. IJssel in de stormnacht 1 Februari 1953, Krimpen aan den IJssel 1954
- H.J. Stuvel, Grendel van Holland, Rotterdam 1961
- M. de Haij-Visser, Watersnood in Krimpen aan den IJssel, in: De Klinker (gem. Krimpen aan den IJssel), (22) 1993-1
- C. Loeve, De Watersnoodramp 1953 in Krimpen aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel 2003
- W. Heuvelman, Watersnood 1 februari 1953. Herinneringen aan de Stormpolder in Krimpen aan den IJssel, in: Golderake nr 25, 2003
- J. Dekker, De stormvloedramp van 1 februari 1953, in: Mensen in een waard vol wind en water. De geschiedenis van de waterhuishouding in de Krimpenerwaard, Hilversum 2004
- Een dubbeltje op z'n kant, Rotterdam 1983 (hhs Schieland)
- W. van der Ham (red), Hoge dijken, diepe gronden. Land en water tussen Rotterdam en Gouda, Utrecht 2004
- Adri den Boer, De historiografie van 1953, in: Het Kanaal (Toen & Nu) 6 juni 2007
- Themauitgave 'Moordrecht 1 februari 1953' van Hist. Ver. Moordrecht, Moordrecht 2003
