S.E. van Nooten, uitgever te Schoonhoven
Sebastiaan Eliza van Nooten, geboren in 1812, vestigt zich in 1835 als drukker en uitgever in Schoonhoven. In die tijd had Schoonhoven een belangrijke centrumfunctie in de Krimpener- en Lopikerwaard: een goede verbinding met de grote steden, veel beurtschippers en industrieën als edelsmederij en een loodwitfabriek. De tijd waarin hij opereerde was bovendien gunstig vanwege de groeiende bevolking van Schoonhoven (tussen 1835 - 1880 een toename met 60%), waarvoor betere en verplichte scholing kwam.
De drukkerij Van Nooten nam een belangrijke plaats in het economisch leven van Schoonhoven in. Het bedrijf groeide van 5 werknemers in 1835 tot 26 in 1878. In gemeentelijke verslagen werd de "goede naam" van de uitgever gemeld. In 1850 werd een nieuwe sneldrukpers bij Thieme (Arnhem), waar Van Nooten werd opgeleid, geïnstalleerd. Van Nooten voert deze innovatie pas 10 jaar later bij zijn bedrijf in. Vanaf dat moment gaat het aantal uitgaven flink groeien en ontwikkelt de drukkerij zich steeds meer tot uitgeverij. Worden er in 1849 118 titels door hem gedrukt, in 1878 is dit gegroeid tot 290 titels. Het aandeel boeken bestemd voor het onderwijs is dan gegroeid van 47 % tot 65 %. Door Van Nooten worden ook series en tijdschriften uitgegeven, zoals "Moeders Schoot; Godsdienstige en Zedelijke Verhalen en versjes voor kinderen" en "De Volksschool, maandelijks Tijdschrift voor allen die belang stellen in het onderwijs". In de 2e helft van de 19e eeuw staan niet alleen onderwijs en wetenschap in hoog aanzien, maar wordt ook veel gedaan aan "verheffing" en sociale zorg. Publicaties daarover van o.a. de predikant Van Koetsveld en oprichter van een "idiotenschool" in 1835, verschijnen bij Van Nooten en krijgen veel waardering van o.a. Conrad Busken Huet. Van Nooten en Van Koetsveld waren ook persoonlijk goed bevriend. Bij het 50-jarig jubileum als uitgever in 1885 draagt Van Koetsveld een gedicht aan zijn vriend op.
S.E. van Nooten was niet alleen drukker en uitgever. Hij had ook een boekwinkel, waar hij naast de boeken uit zijn eigen fonds ook allerlei andere boeken verkocht, en hij organiseerde publieke verkopingen. Hij vervulde bovendien de nodige bestuurlijke functies in de stad. Zo zat hij in de Vereniging ter bevordering des Boekhandels, in het bestuur van de Nutsspaarbank en de Compagnie tot plaatselijk Schooltoezicht. Hij werd als expert gezien, vanwege zijn schoolboekjes én als vader van een groot gezin.
In 1865 hadden de zonen van S.E. van Nooten, Sebastiaan en Willem Nicolaas, de boekhandel en drukkerij van hun vader overgenomen. In 1869 gaven Sebastiaan en Willem Nicolaas voor het eerst de Schoonhovense Courant uit. Of S.E. ook hierbij nog betrokken was is onduidelijk. Deze krant was een van de vele die verschenen na afschaffing van het "dagbladzegel" in 1869. Merkwaardig genoeg wordt het overlijden van S.E. in 1896 op 84-jarige leeftijd alleen in advertenties in de krant vermeld. Het familiegraf van de familie Van Nooten bevindt zich op de Algemene Begraafplaats te Schoonhoven.
Auteur: drs. H.M. van der Linde
Literatuur:
- I.M. Schouten en H. van der Molen, S.E. van Nooten, drukker/uitgever in de negentiende eeuw. In: Historische Encyclopedie Krimpenerwaard 1993, 39-56.
- H. van der Molen, De fondslijsten van S.E. van Nooten, 1992.
