Olivier van Noort (1558-1627)
Vanaf de vijftiende eeuw trokken Europese schepen erop uit om de nieuwe wereld in kaart te brengen. Dit begon allereerst met het ontdekken van nieuwe vaarroutes. Zo voer de Portugees Bartolomeus Diaz in 1488 als eerste om Kaap de Goede Hoop, bereikte zijn landgenoot Vasco da Gama als eerste India en voer Ferdinand Magelhaes, ook al een Portugees, als eerste om de wereld. Hij vond in het zuidelijkste puntje van Zuid-Amerika een 600 kilometer lange doorgang, die sindsdien de 'Straat Magellaan' wordt genoemd.Ook de Nederlanders brachten, enige tijd later, hun maritieme kunsten in de praktijk. De ontdekkingsreizen hadden een economische achtergrond. Het was namelijk financieel zeer voordelig wanneer zij zelf de producten uit Azië invoerden. Dan zouden ze niet meer afhankelijk zijn van de Portugezen, die de handel domineerden. De Nederlanders moesten er echter voor zorgen hun concurrenten niet op zee tegen te komen. Daarom kozen ze voor twee expedities: een die langs Kaap de Goede Hoop zou varen, en een die via de Straat Magellaan zou gaan. De laatste werd geleid door de Utrechter Olivier van Noort, geboren in 1558, Indiëvaarder en herbergier in Rotterdam.
In 1598 ging de reis met vier schepen van start. Een jaar later werd de Straat Magellaan bereikt. In de tussentijd was een schip vergaan, was de expeditie uit Brazili? verjaagd door vijandige Portugezen, was er bijna scheurbuik uitgebroken en had de bemanning in een onbewoond gebied moeten overwinteren. Tijdens de passage van de Straat zette Van Noort ook nog de onwillige vice-admiraal van een van de schepen af aan de kust. Desalniettemin werd de Straat in meer dan drie maanden gepasseerd.
Hierna trokken de schepen al kapend richting het Oosten. De Hendrik Frederik, die alleen voer, liep bij Ternate (Indonesië) aan de grond. De twee overgebleven schepen raakten op weg naar Manilla slaags met de Spanjaarden. Uiteindelijk slaagde alleen de Mauritius van Van Noort erin om Indië te bereiken. Daar werden specerijen ingeslagen en het schip voer via Kaap de Goede Hoop terug naar Rotterdam. De expeditie kwam daar in 1601 met 45 van de oorspronkelijk 248 man aan. Van Noort werd door dit avontuur de eerste Nederlander die om de aarde voer. Van Noort was overigens nog niet klaar met de Spanjaarden en de Portugezen. Als kapitein van een oorlogsvloot veroverde hij een jaar later twee Portugese schepen.
In de jaren 1620 werd Van Noort in Schoonhoven aangesteld als garnizoenscommandant. In 1626 droeg hij het bevel over en in 1627 overleed hij. Hij werd begraven in de grote- of Sint Bartholomeuskerk te Schoonhoven. In het oud-archief van Schoonhoven is, voor zover bekend, geen spoor van Van Noorts aanwezigheid in Schoonhoven in deze jaren te vinden. Het laatste wapenfeit van Van Noort in Schoonhoven betreft de schenking van een van zijn kanonnen aan de stad in 1698. In 1775 werd het kanon omgesmolten tot enkele klokken die dienst doen in het carillon van de kerk. De grootste klok draagt de volgende inscriptie:
'Myn schor geloey op reys, voor dapperen van Noort,
klinkt na een lange rust, thans in een fray akkoort.'
- H. van der Molen, 'Het kanon van Olivier van Noort en het carillon van Schoonhoven', in: Gens Nostra 44 (1989) nr. 4/5 pp. 132-133.
- Wonderlijcke voyagie, by de Hollanders gedaen, door de Strate van Magalanes, ende voorts den gantschen kloot des aertbodems om ... Olivier van Noort ... 1598 ; hier achter is by-gevoeght De tweede voyagie van Iacob van Neck, naer Oost-Indien (Amsterdam, Ioost Hartgerts, 1648) Librijecollectie, plaatsnummer 2306 A 18.
- V.D.Roeper en G.J.D.Wildeman, Om de wereld. De eerste Nederlandse omzeiling van de wereld onder leiding van Olivier van Noort, 1598-1601 (Nijmegen, 1999).
- idem, Ontdekkingsreizen van Nederlanders (1590-1650) (Utrecht, 1993).
Reacties
hoi ik ben roos
en ik doe mijn project over olivier van noort
ik zit in gr. 8 en ons thema is ontdekkingen.
ik zou graag meer wil weten over olivier van noort,ik weet dat hij de werled rond reisde maar ik weet niet hoe het leven op zo'n schip was.
en hoe hij reisde en langs welke landen hij kwam. ik hoop dat jullie antwoorden dat zou ik erg fijn vinden
