David van Dam (1926-1945)

Jaarlijks worden op 4 mei de oorlogsdoden herdacht. Daarbij gaan de gedachten vooral uit naar de omgekomen soldaten en verzetsstrijders  tot en met de bevrijding. Maar dat is slechts een deel van het verhaal. Ook na de oorlog waren verzetsmensen actief, nu om het leven weer in goede banen te leiden. In Gouda was een belangrijke rol weggelegd voor de jeugd. Veel jongens verrichtten hand- en spandiensten voor de Binnenlandse Strijdkrachten. Een van hen was David van Dam. Door een ongelukkige samenloop van omstandigheden werd hij door een kogel uit zijn eigen geweer getroffen. Een dag na het incident stierf hij aan de gevolgen, slechts achttien jaar oud. In deze bijdrage wordt bij zijn korte leven en tragische dood stilgestaan. 

Jeugd

David van Dam werd te Gouda geboren in het huis Nieuwehaven 205 achter. Lang heeft hij niet aan deze toen nog fraaie gracht gewoond, want reeds in 1929 verhuisde hij met zijn ouders naar de Lemdulsteeg 37. Met deze woning als uitvalsbasis leerde de jonge David de binnenstad met zijn vele grachten, zijlen, straten en stegen goed kennen. Op een lagere school, vermoedelijk van rooms-katholiek signatuur, leerde hij lezen en schrijven en maakte hij kennis met aardrijkskunde en geschiedenis. Met een zekere regelmaat kreeg David er een broertje bij: Simon (1930), Johannes (1932) en Cornelis (1933). Eind 1934 verhuisde het gezin naar de Boomgaardstraat 8 in de Kadebuurt. Daar werden nog een zusje en een broertje geboren: Mathilde (1940) en Jan (1942).

Voor Neerlands Vrijheid

Veertien jaar oud was David toen de oorlog uitbrak. Waarschijnlijk zat hij toen op de ambachtsschool, want in 1945 oefende hij het beroep uit van machinebankwerker. Hij was in dienst bij firma Bron op de Kleiwegstraat. Met het ouder worden, besloot hij zich actief voor zijn vaderland in te zetten. Hij werd lid van de organisatie Voor Neerlands Vrijheid (VNV), waarvoor in 1942 de basis was gelegd door vijf à zes jongens, afkomstig uit de omgeving van de Krügerlaan. Tussen de leerlingen van de drie middelbare scholen daar (de Rijks-HBS en twee ulo's) was onderling veel contact, met het Spaardersbad als ontmoetingspunt.

Actief voor de Binnenlandse Strijdkrachten

De jongens bereidden zich voor om de geallieerden te helpen zodra de bevrijding een feit was. Maar ook tijdens de bezetting waren de leden actief. Zij brachten illegale kranten rond en voerden bij de uitvalswegen van Gouda tellingen uit van Duits oorlogsmaterieel. Langzaam maar zeker groeide de organisatie. Het leidende duo van de organisatie was Wim de Jong en Jan Versveld. Bij de bevrijding telde de VNV zo'n 180 leden. Zij werden tijdelijk ondergebracht in het weeshuiscomplex aan de Spieringstraat. De jongens verrichtten hand en spandiensten voor de Binnenlandse Strijdkrachten in Gouda. Een belangrijke rol vervulden zij bij het bewaken van de geïnterneerde NSB-ers.

Verraad
Lid zijn van de verzetsgroep was uiteraard niet zonder risico. David van Dam werd door een onbekende verraden en moest zich verscholen houden voor de Duitsers. Zijn jongere broer Cornelis van Dam, destijds 10 jaar, herinnert zich nog dat David zich in een keukenkastje wurmde als de Duitsers kwamen vragen waar hij was. Ze stoken dan met hun bajonetten in de vloer om te kijken of er geen verborgen ruimte onder zat. De laatste maanden van de oorlog zat David ondergedoken op een adres aan de Karnemelksloot.

Bewaken van geïnterneerde NSB-ers

Onmiddellijk nadat Gouda was bevrijd werden de NSB-ers opgepakt en door de BS gevangen gezet in twee loodsen van de Kaarsenfabriek, gelegen aan Schielands Hoge Zeedijk, voor die gelegenheid omgedoopt in 'Kamp Westerbork' en 'Kamp Vught'. Enkele weken na de bevrijding bevonden zich daar circa 200 mannen en vrouwen. De leiding bleek niet altijd in staat excessen te voorkomen. Menige arrestant moest zich pesterijen laten welgevallen. Vandaar dat de hulp van de VNV meer dan welkom was. Leden van de NSB, die tijdens de oorlog een passieve houding hadden aangenomen, of geen aantoonbaar kwaad hadden aangericht werden spoedig weer vrijgelaten. De ernstige gevallen, die verband hielden met verraad van verzetslieden, joden of onderduikers, werden behandeld door een tribunaal.

Een tragisch ongeval

Vrijdagmiddag 27 juli 1945 rond kwart voor zes liep David van Dam met een aantal NSB-vrouwen op de Schielands Hoge Zeedijk naar het interneringskamp in de Kaarsenfabriek, een stengun achteloos op de rug. Ter hoogte van het huis van C. van Loon, directeur van de Kaarsenfabriek, wilde hij zijn wapen afdoen. De stengun bleef daarbij haken achter zijn koppelriem. Tijdens het ongecontroleerd lostrekken, ging het wapen af en een kogel doorboorde Davids schedel. Dokter A.W. Vegter, gepromoveerd kinderarts, verleende de eerste hulp. Hij liet David overbrengen naar diaconessenhuis 'De Wijk' aan de Westhaven. Daar overleed hij de volgende morgen om zes uur. Begrafenisondernemer L.A.A. van der Sanden deed aangifte van het overlijden. Nog diezelfde avond legden VNV-commandant W. de Jong en medelid A. Brouwer een condoleancebezoek af bij de ouders van David. Drie dagen later - op 31 juli 1945 - werd David begraven op de Rooms-Katholieke Begraafplaats aan de Graaf Florisweg.

Auteur: Nico Habermehl

Archieven

• Streekarchief Midden-Holland (SAMH), Gezinskaarten, volgnr. 2897, Johannes van Dam, Cornelia de Jong en vier kinderen.
• SAMH, Politie dagrapport 27 juli 1945.
• SAMH, Overlijdensakten 1945, nr. 614, David van Dam, 28 juli 1945.

Literatuur

• Dam, M.J. van (e.a.), Gouda in de Tweede Wereldoorlog (2^e druk, Delft 2006) 289-293.
• 'Doodelijk ongeval', De Vrije Pers (28 juli 1945).
• Kortekaas, Luuk, 'Jongerenverzet Gouda uniek voor Nederland', Goudsche Courant (5 mei 1990).

Reacties

Reactie plaatsen

Onderwerp*
Bericht*
Afbeelding  

bijlage of video toevoegen

Bijlage  
Video  

Uw naam*
Uw e-mail*  

Houd mij op de hoogte van reacties op mijn inzending

Ik ga akkoord met de voorwaarden

Bericht plaatsen

* Verplicht invullen