Molen 't Slot
Van de oorspronkelijk vele molens binnen de gemeentegrenzen van Gouda resteren er nog slechts drie. Windmolens in Nederland bestaan naar functie in twee categorieën: polder- of (af- en uit)wateringsmolens en industriemolens. De eerste diende om te zorgen voor “droge voeten”, de tweede om landbouw- of industieproducten te bewerken. Molen ’t Slot hoort bij de laatste categorie.Molen 't Slot staat vlakbij het oude stadscentrum op een zeer fraaie plaats langs de Hollandse IJssel aan de Punt 17 op de stadswal. Op de donkergroen geschilderde baard met witte rand staat: 't Slot ANNO 1832. A1 in 1581 verleende het stadsbestuur toestemming om ter plaatse een korenmolen te bouwen op de fundamenten van het kort daarvoor gesloopt kasteel van de Heeren van Ter Gouw.
De huidige ronde stenen korenstellingmolen werd in 1831/32 gebouwd op de plaats van een op Paasdag 1831 afgebrande achtkante stellingmolen. Daarvoor stond er al een standerdmolen. Op de ribben van de gietijzeren bovenas uit 1859 is gegoten: W. Yzerman Dykgraaf Fabryk N. Exalto. Deze as lijkt dus afkomstig van een watermolen van de Zuidplaspolder.
Voor het malen van granen zijn een koppel 16er en 17er blauwe maalstenen met elk een regulateur met een sleepluiwerk en afschietwerk voor het aan- en afvoeren van de zakken graan naar de maalzolder beschikbaar (Het luiwerk is een inrichting voor het ophijsen (luien) en laten zakken (afschieten) van zakken graan en meel). Ook op de eerste zolder zijn twee koppels maalstenen aanwezig, die voorheen werden aangedreven door een inmiddels verwijderde motor. De met dakleer gedekte kap rust op 48 ijzeren rollen die vanaf de stelling met behulp van het kruirad in beweging worden gezet om het wiekenkruis op de wind te zetten. De vanginrichting (= remsysteem) bestaat uit een losse Vlaamse blokvang, die vanaf de stelling met een wipstok wordt bediend.
De gemeente Gouda kocht de molen in 1962, waarna restauraties volgden in 1964-67 en 1976. Het oorspronkelijke molenaarshuis, waarin tegenwoordig de vrijwillig molenaar woont, is tegen de molen aangebouwd. Qua inrichting is de molen nog geheel toegerust voor het op windkracht malen van granen. Vrijwillig molenaar/bewoner Henny Noorlander zet het wiekenkruis en de maalinrichting nog regelmatig in werking.
Auteur: drs.H.M. van der Linde
Archieven:- ac 520, inv.nr. 5840 - Molen 't Slot, 1945 - 1974
- ac 200, inv.nr. 6575.4 - Akte 'Van den wint gecoft binnen dye vrijheyt voornoemd om molen te setten'
- ac 1, inv.nr. 5053 - Verordeningen Gouda 1619
- B.R. Feis en P. Nijhof, Bedrijfsmonumenten in het Groene Hart van Holland, Waanders, 1983, hfdst. 10, Gouda: acht eeuwen handel en nijverheid.
- H.A.Visser, Molens in Zuid-Holland (Toen-boekje), dl 2, Europese bibliotheek, Zaltbommel 1980
- H. Ouweneel, Op molenpad in het Groene Hart van Holland, Noordhoek 2000
- A.Bicker Caarten, H.J. van der Burg e.a. , Zuid-Hollands molenboek (in opdracht van de provinciale moelencommissie), Alphen a/d Rijn 1961
- E.Bosma, H.J. van der Burg e.a. (redactie), De molens van Zuid-Holland, Prov Bestuur Zuid-Holland Den Haag, 1980
