Haastrechtse molen
Van de oorspronkelijk vele molens binnen de gemeentegrenzen van Gouda resteren er nog drie. Windmolens in Nederland bestaan naar functie in twee categorieën: polder- of (af- en uit)wateringsmolens en industrie-molens. De eerste diende om te zorgen voor “droge voeten”, de tweede om landbouw- of industieproducten te bewerken. De Haastrechtse molen hoort bij de eerste categorie.Aan de Provincialeweg West 641angs de zuidzijde van de gekanaliseerde Hollandse IJssel, halverwege Gouda en Haastrecht, staat de voor Nederland unieke poldermolen. Het is - mét een molen in Amsterdam (Sloten) en Hoek van Holland - de nog enige bestaande poldermolen met stelling. Door een grenswijziging in 1964 staat de Haastrechtse molen niet meer in Haastrecht, maar in de gemeente Gouda. De sluitsteen van de toog of segmentboog (Een segmentboog is een cirkelvormige boog, die minder dan een halve cirkel beslaat. Segmentbogen worden vaak toegepast boven ramen en dienen dan als latei.) boven de achtergoot vermeldt het jaartal 1861. Op de groen geschilderde baard met witte rand (d.i. het versierde uitgesneden stuk hout onder aan de balk van de draai-as) staat als opschrift het bouwjaar: ANNO 1862.
De molen maalt op windkracht de 310 ha omvattende polder Beneden-Haastrecht af met behulp van een stalen vijzel (d.i. een hefwerktuig met spil en opstaande schroefdraad) met een diameter van 1,35 m. Hiermee kan het overtollige polderwater met een grotere opvoerhoogte, nl. tot 3,20 m, worden afgemalen dan met een schepradmolen. In 1956 werd de Haastrechtse molen gerestaureerd. In 1961 werden nieuwe gelaste stalen roeden (dit zijn wiekbalken) met (Fauël fok)wieken aangebracht met een vlucht van 25,10 m die het maalrendement verhoogden. Vanaf 1971 kan de molen in windstille periodes ook door een 50 PK elektromotor worden aangedreven. De met riet gedekte kap wordt met behulp van een kruirad over 40 om en om aangebrachte houten en ijzeren rollen op de wind gekruid.(= naar de wind gedraaid). Onder de kap ligt een gietijzeren bovenas, die vanaf de stelling bediend wordt via een touw aan de wipstok, die achter uit de kap steekt. In de stenen molenromp, die voor de helft aan de regenkant bepleisterd en gecementeerd is, is een woning ingericht. Deze wordt bewoond door een telg uit het oude molenaarsgeslacht Noorlander. Dankzij de schitterende ligging en waterstaatkundige bijzonderheden is deze bijzondere poldermolen een bezoek waard. Molenaar Jan Noorlander maalt nog bedrijfsmatig met de poldermolen voor de eigenaar, het Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard.
Auteur: drs.H.M. van der Linde
Literatuur:- B.R. Feis en P. Nijhof, Bedrijfsmonumenten in het Groene Hart van Holland, Waanders, 1983, hfdst. 10, Gouda: acht eeuwen handel en nijverheid.
- H.A.Visser, Molens in Zuid-Holland (Toen-boekje), dl 2, Europese bibliotheek, Zaltbommel 1980
- H. Ouweneel, Op molenpad in het Groene Hart van Holland, Noordhoek 2000
- A.Bicker Caarten, H.J. van der Burg e.a. , Zuid-Hollands molenboek (in opdracht van de provinciale moelencommissie), Alphen a/d Rijn 1961
- E.Bosma, H.J. van der Burg e.a. (redactie), De molens van Zuid-Holland, Prov Bestuur Zuid-Holland Den Haag, 1980
