Een vergeten kazemat in Kerk en Zanen (c.1940)
Militaire bouwwerken, of restanten daarvan, uit de periode van de Tweede Wereldoorlog zijn in Alphen aan den Rijn nauwelijks meer aanwezig. Slechts een kazemat in de wijk Kerk en Zanen, nabij de spoorlijn Leiden-Alphen, is bewaard gebleven.
Wie vanaf de Laan der Continenten naar Kerk en Zanen gaat en over de spoorlijn Leiden-Alphen aan den Rijn rechtsaf slaat, komt over een halfverhard pad dat eertijds naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie leidde. Aan het einde van het pad rechts, tussen dat punt en de spoorlijn, langs een vroegere overgang, verscholen tussen kasjes en tuinschuurtjes staat een oude bunker van ongeveer 4 x 4 meter. Het object steekt hoogstens nog een meter boven het maaiveld, in dit geval de veldvruchten, uit.
Nergens is er enige vermelding of informatie over dit betonnen restant van de Tweede Wereldoorlog in Alphen aan den Rijn te vinden. Het zou een nederlands product kunnen zijn, want vanaf 1928 waren er voorschriften voor de bouw en inrichting van gewapend betonschuilplaatsen; kazematten voor één mitrailleur met bediening. Maar de nederlandse bunkers waren fantasieloze vierkante blokken, soms voorzien van haken voor camouflagenetten: de 'stekelvarkens' die op strategische plekken nog in het landschap staan. In het boek Bunkers in Nederland van Rudi Rolf staat een foto en een vermelding van deze kazemat uit ca. 1943. Deze vorm van bunker werd model 'Tobruk' genoemd en zou de uitstulpende vorm van het geschutsonderdeel aan italiaanse invloed danken. Op de ronde geschutsopening heeft ongetwijfeld een FLAK gestaan (Flugzeugabwehrkanone).
Het doel van zulk een luchtafweergeschut was het voorkomen van luchtaanvallen op de spoorlijn Woerden - Leiden, waarover V-2-wapens naar Leiden vervoerd werden om in Wassenaar richting Engeland afgeschoten te worden. De engelse vliegtuigen hadden het voorzien op de spoorbrug over de Gouwe en op de wissels bij het station, die bij voltreffers zouden zorgen voor een langdurige storing. De spoorbrug is nooit echt geraakt. De spoorlijn heeft bij het station verscheidene voltreffers gehad en enkele huizen zijn beschadigd of zelfs vernietigd, zoals in het Hazeveld, Zaalbergstraat en Zeilmakerstraat.
Bronnen:
- SARM; onderzoek H.J. Habermehl.
