Hervormde kerk te Rijnsaterwoude
Het huidige kerkgebouw is niet het eerste bedehuis ter plaatse. De eerste kapel die in Rijnsaterwoude stond dateert uit het midden van de 11e eeuw. Een eeuw later werd voor het eerst over een kerkgebouw gesproken. Dit eerste kerkgebouw werd in 1554 door een zware storm ernstig beschadigd. De toren stortte op het middenschip. Het kerkgebouw werd hersteld en de toren nieuw opgetrokken.
Uiteraard is vooral de kerktoren een blikvanger. Het onderste vierkante gedeelte van de toren is opgetrokken uit baksteen terwijl de plint, de waterlijsten, hoekblokken en traceringen in Bentheimer zandsteen zijn uitgevoerd. Het vierkante gedeelte is ongeveer dertien meter hoog waarna het achthoekige gedeelte begint. In dit gedeelte is de luidklok aangebracht die in 1750 werd gegoten door de Amsterdamse klokkengieter Cyprianus Crans Janszoon. De totale hoogte van de toren is ongeveer 26 meter.
Het kerkgebouw bestaat uit twee gedeelten: het schip en het koor. Het schip is in de jaren 1740-1745 vergroot en verhoogd. Het achterste gedeelte, het koor, heeft nog de uiterlijke vorm van vóór 1552. Door de eeuwen heen werden kerkgebouw en toren regelmatig gerestaureerd. De toren was aan het begin van de twintigste eeuw aan een grote restauratie toe. De burgerlijke gemeente, sinds 1798 eigenaar van de toren, gaf opdracht tot de restauratie. Deze restauratie, die in 1908 werd uitgevoerd, werd enkele jaren later door monumentenzorg bestempeld als "verknoeien". Bij deze restauratie werd de toren met machinaal gebakken baksteen beklampt.
Het waren vooral verzakkingen van de bodem die er toe leidden dat kerk en toren in de jaren 1956-1958 een grote restauratie ondergingen. De toren werd in 1988 weer opgeknapt, gevolgd door de restauratie van het kerkgebouw in 1990-1991.
Het interieur van het kerkgebouw bevat nog veel authentieke elementen zoals de preekstoel uit 1651. Het uit 1882 daterende kerkorgel is, wegens te grote onderhoudskosten, vervangen door het huidige orgel. Dit orgel is afkomstig uit de Marcuskerk in Den Haag en werd gebouwd in 1968.
In de vloer van de kerk zijn nog verschillende grafzerken aanwezig. Deze zerken kwamen onder de houten vloer in het koor tevoorschijn bij de restauratie van 1956-1958. Vermoedelijk is de aanwezigheid van de houten vloer er de oorzaak van dat de zerken nauwelijks beschadigd of versleten zijn. De oudste zerk dateert uit 1588.
Bronnen en literatuur:- SARM: Archief hervormde gemeente te Rijnsaterwoude
- A. Blaazer e.a., In de schaduw van de Woudse Dom. Kerk en kerkvolk te Rijnsaterwoude door de eeuwen heen (Rijnsaterwoude 2001)
