De Gouwe- of St. Jozefkerk in Gouda
De omwenteling die plaats vond na de reformatie van 1572 betekende tevens het einde van de tien Goudse kloosters. Het minderbroedersklooster werd tot de grond toe afgebroken, maar enkele tientallen jaren later keerden de franciscanen terug als missionarissen. Hun eerste pater was in 1633 de uit Luik afkomstige Gregorius Simpernel. Aanvankelijk droeg hij in het geheim de mis op in particuliere woningen en vestigde zich vervolgens definitief in een huis aan de Hoge Gouwe met de naam Het Cromhout. Het werd een van de schuilkerken, waar het groeiend aantal rooms-katholieken bijeen kwam. Deze huiskerk werd in 1732 vervangen door nieuwbouw, maar brandde in juli 1767 tot de grond toe af. Direct werd een houten loods opgericht om de misvieringen te kunnen voortzetten. Tegelijk lagen de bouwplannen - vermoedelijk van Pieter de Swart - voor een nieuwe kerk al klaar. Die zou 22 meter lang en 13 meter breed worden met negen meter hoge zijmuren met achter het koor een sacristie. Het was een neoclassicistische galerijkerk met een gedrukt gewelf, goed verlicht door de grote ramen in beide verdiepingen.
Na het herstel van de hiërarchie in 1853 volgde in 1856 de
verheffing tot parochiekerk genaamd Sint-Jozef. De voor de kerk
gelegen huizen werden in 1877 afgebroken, waardoor een voorplein
ontstond. Na verloop van tijd was de kerk te klein en werd gedacht
aan een nieuw bedehuis. Tussen 1902 en 1904 verrees de huidige
neo-gotische kerk, maar ontwerp van de architect C.P.W. Dessing,
die in de volksmond de naam 'Gouwekerk' kreeg. Ze werd uit
rode baksteen opgetrokken in de vorm van een driebeukige
kruisbasiliek met een door zijkapellen geflankeerd, vijfzijdig
gesloten koor. De beide transeptarmen zijn eveneens vijfzijdig
gesloten, de kerk is geheel overkluisd met kruisribgewelven. Ten
noorden van het koor werd een ruime sacristie aangebouwd. De
tachtig meter hoge toren met zeshoekige houten spits is mede
bepalend voor het stadsbeeld. De voorgevel bevat drie
portalen met zogenaamde wimbergen (steile topgevels in gotische
stijl), geflankeerd door achthoekige traptorens die ter hoogte van
de dakvoet door middel van een uitgekraagde loopgang met elkaar
zijn verbonden. Binnen zijn aan de muren nog kruiswegstaties
te zien, maar veel van de interieurstukken uit de tijd dat het een
rooms-katholiek bedehuis was zijn verdwenen.
In 1972 besloot het kerkbestuur om het gebouw te verkopen, het onderhoud was een té zware last geworden. Het voortbestaan van de kerk was opeens onzeker, wat tot grote onrust onder de plaatselijke bevolking leidde. De vrees was groot dat de kerk zou worden afgebroken om plaats te maken voor de bouw van woningen. In 1979 kwam de kerk in bezit van de Stichting Johan Maasbach Wereldzending voor het symbolische bedrag van één gulden, maar wel met een restauratieplicht die miljoenen guldens zou vergen. De pastorie naast de kerk is vijftien jaar eerder gebouwd dan de kerk, ook in een neo-stijl, maar in dit geval die van de renaissance. Dat is zichtbaar aan de gepleisterde banden en blokken, het siermetselwerk in de boogtrommels, de zuiltjes en rijke topgevel. De kerk staat er tegenwoordig wat verwaarloosd bij en wacht kennelijk op betere tijden.
Auteur: H. van Dolder - de Wit
Literatuur:
- N.D.B. Habermehl, Gouda Monumentaal. Gouda OMD (1987)
- N.D.B. Habermehl, Gouda: stad van kerken, kapellen en torens. Gouda OMD (1991)
- P.H.A.M. Abels e.a., Duizend jaar Gouda. Een stadsgeschiedenis. Hilversum (2002)
