Het huis (Den) Tol te Koudekerk

Het huis (Den) Tol te Koudekerk

Het gerestaureerde huis Den Tol in Koudekerk is te beschouwen als de zesde fase in de bouwontwikkeling van het oorspronkelijke kasteel Tol dat in de Middeleeuwen op deze plaats stond.

In het werkgebied van het streekarchief Rijnlands Midden zijn geen buitenplaatsen overgebleven. De tientallen die er gestaan hebben, werden vooral in het begin van de 19e eeuw met de grond gelijkmaakt. Kastelen in het gebied waren al veel eerder verdwenen. Het aantal kastelen was nog kleiner dan het aantal buitenplaatsen. Koudekerk was goed vertegenwoordigd met vier Middeleeuwse kastelen: Groot Poelgeest, Klein Poelgeest, Tol (of Den Tol) en Foreest. Van deze vier is het Huis Tol het enige dat de tijden heeft overleefd. Wel heeft het in de loop van de eeuwen verschillende gedaanteverwisselingen ondergaan zodat er eigenlijk zes opeenvolgende fasen te beschrijven zijn.

Het middeleeuwse huis, gebouwd omstreeks 1250, was in oorsprong een bescheiden versterking. Dit kasteeltje zou in 1420 door de Kabeljauwen kunnen zijn verwoest. Het is ook mogelijk dat het tijdens het beleg van Leiden in 1574 in brand is gestoken, maar hiervoor is geen bewijs gevonden. Op een kaart van 1565 is het huis afgebeeld, omgeven door een ringgracht. Dit zou er op kunnen wijzen dat het oorspronkelijke kasteel een ronde vorm heeft gehad. Zekerheid hierover is er niet. Wel is zeker dat het in of omstreeks 1590 werd verfraaid.

De tweede fase is die van het Renaissance-slot. Het was een opbouw en/of verdere verfraaiing van het Middeleeuwse huis. Het slot is in 1675 afgebrand. Het werd toen bewoond door Margaretha Helena de la Torre. Zij was zo verknocht aan het Huis Tol, dat ze na de brand op dezelfde plaats een nieuw huis liet bouwen, aanvankelijk dan ook geheten Het Nieuwe Huis Tol. Dit huis was geen herbouwd kasteel, maar een buitenplaats in de stijl van het einde van de 17e eeuw met kenmerken van stedelijke architectuur. Omdat vanaf 1716 het huis niet meer door de opeenvolgende eigenaren werd bewoond, ontstond achterstallig onderhoud. De buitenplaats raakte daardoor in verval en werd in 1781 afgebroken.

Na de afbraak volgde een tussenfase van een kwart eeuw waarna op de fundamenten van de buitenplaats omstreeks 1810 een herenhuis werd gebouwd. Het herenhuis is te beschouwen als de vierde fase van het Huis Tol. Na 1878 veranderde het herenhuis van functie; het werd verbouwd tot boerderij. Aan deze vijfde fase van de woning kwam een einde in 1977 toen de boerderij onder toezicht van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg werd gerestaureerd. Na restauratie werd het gebouw als woonhuis in gebruik genomen, waarmee de zesde fase een aanvang nam. Onder de woning bevinden zich nog de 16e eeuwse keldergewelven, de enige restanten van het oude Huis Tol.

Literatuur:
  • D. van Tol, Het Huis Tol te Koudekerk en zijn bewoners (Alphen aan den Rijn 1999).


Reactie plaatsen




bijlage of video toevoegen





Houd mij op de hoogte van reacties op mijn inzending

Ik ga akkoord met de voorwaarden

* Verplicht invullen

Zoeken in:

Selecteer wat u zoekt:

zoekhulp

Plaats

Kastelen en buitenplaatsen

Terug naar

Kastelen en buitenplaatsen

Alphen aan den Rijn de totstandkomingBerkenwoudeHervormde kerk MoerkapelleKorenmolen de Haas Benthuizen