Situatie in de jaren zestig van de twintigste eeuw van de bedrijfsgebouwen van de firma Oosthoek, gezien vanaf de kant van de Rijn. Aan de linkerkant is een gedeelte te zien van de voorgevel van de directeurswoning.

De pannenbakkerij van de familie Oosthoek in Alphen.

In de gemeente Alphen, oftewel aan de hoge zijde van de Rijn, lagen tot ver in de twintigste eeuw vijf pannenbakkerijen. De jongste was de uit de negentiende eeuw daterende pannenbakkerij van Jan Karel van Leeuwen in de huidige Emmalaan. Veel oudere pannenbakkerijen waren gevestigd in de Hoorn. Ter hoogte van het huidige Avifauna waren twee pannenbakkerij redelijk dichtbij elkaar gevestigd. De oudste wordt al in 1598 genoemd en de andere in 1667. De vierde pannenbakkerij lag bij de buitenplaats Hoogerwal en wordt voor de eerste keer vermeld in 1687. Deze pannenbakkerijen bleven bestaan tot het begin van de twintigste eeuw. De jongste pannenbakkerij, die meer dan anderhalve eeuw in bezit was van de familie Oosthoek, bleef tot de jaren zeventig van de twintigste eeuw in bedrijf.

De pannenbakkerij van de firma Oosthoek werd gesticht door Maerten Pietersz Meurs. De in Koudekerk wonende Jan Gerritsz Meurs kocht in 1720 van de Alphense schout Adriaan Rosenboom en zijn zuster Anna voor 1.840 gulden een stuk land. Maerten Meurs liet op het perceel land tussen 1720 en 1725 een pannenbakkerij bouwen. Pieter Meurs, waarschijnlijk de zoon van Maerten Pietersz, wordt in 1785 als eigenaar genoemd en na het overlijden van zijn weduwe, Geertje Stortenbeker, werd de onverdeelde helft van het bedrijf in 1795 getaxeerd en gewaardeerd op 4.250 gulden. De executeurs-testamentair van Geertje verkochten de pannenbakkerij met huis, erf, twee kampen land en een arbeidershuis in 1797 aan Johannes Elisa Goetzee voor 13.650 gulden. Goetzee verkocht het bedrijf al een jaar later aan Michael van der Meersch. Hij legde er 600 gulden op toe, want Van der Meersch betaalde 5.040 gulden kontant en nam een bestaande schuld van 8.000 gulden op het bedrijf over. Van der Meersch verdiende acht jaar later wel behoorlijk op de transactie. Hij verkocht het bedrijf in 1806 aan Theodora Elisabeth Boon voor 14.880 gulden en 8 stuivers. Enkele jaren na de aankoop door Theodora Elisabeth Boon bleek zij het bedrijf samen met haar man Lukas Boon te voeren. Lukas, van beroep pannenbakker, noemde Theodora Elisabeth in 1812 zijn “firmante”. Enkele jaren later werd de pannenbakkerij publiek geveild, waarbij de Koudekerkse pannenbakker Arie van Rijn de hoogste bieder was met 3.600 gulden. Het bod was voor de verkopers blijkbaar te laag, want de verkoop werd opgehouden. Na het overlijden van zijn vrouw verkocht Lucas Boon het bedrijf in 1821 aan Hendrik Cannegieter. De pannenbakkerij wordt dan vermeldt als “eene extra gelegene en welingerigte vanouds vermaarde pannebakkerij met deszelfs ovenhuis, waarvan sedert eenige jaren de ovens aanmerkelijk vernieuwd zijn”. Bij de pannenbakkerij behoorden een woonhuis, tuintje, ruime koe- en paardenstallen, arbeiderswoning, loodsen en wagenhuis. Ook het daarnaast gelegen “hecht, sterk, extra drooge heerehuizinge” met twee behangen kamers, drie woonhuizen, een aantal percelen weiland en een perceel bosland veranderden van eigenaar. Dat gold ook voor de gereedschappen waaronder de kleistaal, twee paarden, 5 à 6.000 Nederlandse of 10 à 12.000 oude ponden hooi en een baggerschouw. De gereedschappen met wat daarbij hoorde werd voor 800 gulden overgenomen. Bovendien moest de koper de afspraken met het werkvolk nakomen. Hendrik Cannegieter werd voor 12.500 gulden de nieuwe eigenaar. Twee jaar later, in november 1823, werd de Alphense bouwman Maarten Oosthoek de nieuwe eigenaar.
De in Boskoop geboren Maarten Oosthoek was bijna 39 jaar oud toen hij de pannenbakkerij kocht. Hij was de eerste van vijf generaties Oosthoek, die gedurende bijna anderhalve eeuw bij het bedrijf betrokken zouden zijn. Maarten overleed in Alphen op 7 april 1867. Van de kinderen van Maarten werd alleen de zoon Arie, geboren in 1816, pannenbakker. Arie woonde de eerste jaren van zijn huwelijk in Aarlanderveen aan de Lage Zijde van de Rijn. Pas in de loop van de jaren zestig van de negentiende eeuw verhuisde hij met zijn gezin naar Alphen.
Hij nam het bedrijf van zijn vader over. Onder zijn leiding werd het bedrijf uitgebreid met de fabricage van cement. De nieuwe bedrijfstak bestond in ieder geval al in 1881, toen een werkplaats voor de cementfabriek werd gebouwd. In 1914 werd de betonfabriek verzelfstandigd en kreeg de naam “de Hoorn”.
Ten gevolge van de opname van zoon Pieter Jan Oosthoek in het bedrijf, werd de bedrijfsnaam veranderd in Oosthoek & Zoon. De naam bleef ook bestaan nadat vader Arie op 17 februari 1890 overleed.
Tijdens het directeurschap van Pieter Jan vierde het bedrijf in 1923 het honderdjarig bestaan. Op dat moment hadden de bedrijfsterreinen een oppervlakte van twee hectaren en was het één van de grootste dakpanproducenten van Nederland.
Pieter Jan overleed in 1940. Al eerder was zijn zoon Arie, de vierde generatie, in de vennootschap opgenomen en was het bedrijf in de jaren dertig omgezet in een Naamloze Vennootschap. Arie’s zoon Piet Jan was ook bij het bedrijf betrokken tot hij tijdens de Tweede Wereldoorlog in een concentratiekamp gevangen werd gezet en in januari 1945 overleed.
Het gehele fabrieksterrein met verschillende woonhuizen, met een gezamenlijke oppervlakte van ruim vijf hectare, werd in 1972 door de toenmalige eigenaar, "Betonindustrie Alpan N.V."verkocht aan de gemeente Alphen aan den Rijn. De opstallen werden gesloopt en in de jaren daarna verrezen op het terrein woningen, die nu bekend staan als het “Groene dorp”.
De familie Oosthoek was al eerder uit Alphen aan den Rijn vertrokken. In 1956 verruilde zij Alphen aan den Rijn als woonplaats voor Oegstgeest. Daar overleed Arie Oosthoek, de laatste van de familie Oosthoek die bij het bedrijf betrokken was, in 1959.

Archief:

Streekarchief Rijnlands Midden: Rechterlijk archief Alphen; Bevolkingsregisters en registers van de burgerlijke stand van Alphen en Alphen aan den Rijn;
Archief secretarie Alphen aan den Rijn, 1965-1991, inv.nr. 179/2;
krant “de Rijnbode” 11 september 1881 en 17 november 1923.