De Goudsche Machinale Garenspinnerij
De geschiedenis van de GMG begint in 1861, wanneer de garenbedrijven steeds meer last van Britse concurrentie krijgen. De Britse garenindustrie was rond 1850 volledig gemechaniseerd. Om de Goudse garens concurrerender te maken besloten vijf kleingarenfabrikanten in 1861 de Machinale Garenspinnerij op te richten. Mede door de lage arbeidskosten (kinderarbeid!) draaide het bedrijf lange tijd goed en volgden de uitbreidingen elkaar snel op. De GMG kreeg op een gegeven moment zelfs een eigen watertoren en kon ook zelf stroom opwekken. De spinnerij maakte onder meer netten voor de visserij, weefgarens voor het maken van zeildoek en graanzakken, camouflagenetten voor het leger en korte stukjes touw voor de PTT om de postzakken mee dicht te binden.Binnen enkele jaren was het bedrijf in de Goudse garennijverheid toonaangevend geworden. Alle andere bedrijven betrokken hun halffabrikaten van de nieuwe fabriek. In de goede jaren, die tot na de Tweede Wereldoorlog duurden, werkten meer dan vierhonderd mensen “in de garenkeet”; zoals de Gouwenaars het noemden, terwijl de overige zeven touwslagerijen en garenspinnerijen samen niet meer dan 70 mensen in dienst hadden. De meesten van hen woonden in de erachter gelegen wijk Korte Akkeren.
Gouda, vanouds een stad met veel scheepvaartverkeer, heeft een bloeiende garen- en touwindustrie gehad. De vele schippers die soms uren moesten wachten tot zij de sluizen konden passeren, benutten de wachttijd met het verrichten van kleine reparaties aan hun schepen of gingen de wal op om touw of zeildoek te kopen. De fijne vezels van de vlasplant, verbouwd in de omgeving, leenden zich uitstekend om er garen van te spinnen.
De grote hal dateert van 1916 en vertoont trekken van zowel de Amsterdamse School als Art Deco. Voor architectuurliefhebbers is het de moeite waard binnen even naar de ijzeren dakconstructie te gaan kijken.
In de beginjaren werkten er veel kinderen. Twaalf tot veertien uur per dag stonden ze aan de machines, zes dagen per week, voor een weekloon van een gulden. In 1874 werd het `Kinderwetje van Van Houten' aangenomen, waarmee arbeid van kinderen onder de twaalf jaar werd verboden. Dat betekende een zware slag voor de garen- en touwindustrie. In tien jaar tijd liep het aantal banen terug van 600 tot 350. De Machinale Garenspinnerij schakelde noodgedwongen over op de fabricage van eindproducten en werd zo een directe concurrent van de bedrijven waarvoor ze eerst hoofdleverancier was.
In de jaren zestig ging het snel bergafwaarts met de spinnerij. In 1981 vertrok het bedrijf met tien man personeel naar Waddinxveen.
De gemeente nam het pand in de jaren zeventig al over en liet het verbouwen tot sociaal-cultureel centrum voor Korte Akkeren.
Auteur: drs. H.M. van der Linde
Archieven:- ac 451 - Archief van de Goudse Machinale Garenspinnerij (Gouda Garen) B.V., ca. 1925 - 1970. DIT ARCHIEF IS TIJDELIJK ELDERS GEPLAATST. ER IS GEEN INVENTARIS BESCHIKBAAR, DAAROM IS HET in principe NIET RAADPLEEGBAAR. Raadpleeg de studiezaalmedewerker.
- ac 200, inv.nr. * 6484 - Transcripties van vraaggesprekken met (oud-)inwoners van Gouda en omgeving over het thema vrouwenarbeid in de periode ca. 1920 - 1950.
- P.H.A.M. Abels e.a., Duizend jaar Gouda, een stadsgeschiedenis, Hilversum, 2002.
- Wim Denslagen, Gouda in de serie De Nederlandse monumenten van geschiedenis en kunst, Zwolle, 2001.
- N.D.B. Habermehl e.a., In de stad van die Goude, Delft, 1992.
- W.G. Janssen, Gouda, van 1900 tot nu, dl1 en dl 2, Hulst, 1994.
- B.M.J. Speet, Ach Lieve Tijd, Zeven eeuwen Gouda, de Gouwenaars en hun nijverheid dl 10, Zwolle, 1987.
- Hendrik Frederik Wessels, Gouda, proeve ener stadsmonographie, Utrecht, 1939.
