Het oorlogsmonument van Zwammerdam
Het monument voor vier gefusileerde verzetsslachtoffers van Zwammerdam werd in 1946 geplaatst. Het staat op de begraafplaats aan de Spoorlaan. Naast het monument werden twee zerken geplaatst waarop namen van de andere oorlogsslachtoffers werden geplaatst.
In Zwammerdam staat op de begraafplaats aan de Spoorlaan een gedenkteken voor gevallenen uit die gemeente. Het betreft vier personen die na een illegale wapendropping in maart 1945 door de Duitsers werden gearresteerd en korte tijd later gefusilleerd: de Zwammerdamse Dirk Ommering, de Amsterdamse Dedelef Gustaaf Pronk die in Zwammerdam was ondergedoken, en vader en zoon Nicolaas Doelman en Pieter Doelman. De twee laatsten woonden aan de Kortsteekterweg, dus in Alphen aan den Rijn, maar waren betrokken bij de Zwammerdamse dorpsgemeenschap. Op 13 augustus 1945 werden Dirk Ommering en vader en zoon Doelman herbegraven in Zwammerdam. Op het graf werd in 1946 op initiatief van enkele vrienden van de gevallenen een monument geplaatst. Het bestaat uit een gemetselde gemetselde zeskante voet waarop een pilaar is geplaatst. Op de pilaar is een vlag in de Nederlandse kleuren afgebeeld. De zuil is aan de voor- en achterkant voorzien van de tekst: Den Vaderlant - ghetrouwe en onder de namen een tekst naar 2 Timotheus 4 vers 7 en 8a Zij hebben den goeden strijd gestreden, zij hebben den loop geëindigd, zij hebben het geloof behouden. Voorts is hun weggelegd de kroon der rechtvaardigheid. Tussen de teksten staan de namen van
Pieter Doelman, geb. 22-2-1921, gefus. 12-3-1945; Nicolaas Doelman, geb. 18-1-1897, gefus. 6-4-1945 (moet echter 3 april zijn); Dirk van Ommering, geb. 1-9-1922, gefus. 12-03-1945; Dedelef Gustaaf Pronk, geb. 22-8-1922, gefus. 12-03-1945.
Op de achterzijde staat de tekst:
Ter / gedachtenis / aan onzen / commandant, /zijn vader en onze /
twee vrienden. / Van hun naaste / Zwammerdamsche /
medewerkers
En op de voet:
Gedenken hen, die toen het volk verslagen
En macht'loos scheen
De vaan der vrijheid hoog hebben gedragen
Door alles heen
In 1955 werden de eigendomsrechten van het gedenkteken
overgedragen aan de gemeente Zwammerdam. De overdracht vond plaats
om het monument tegen verwaarlozing te behoeden. Ter weerszijden
van het monument liggen twee zerken waarop de andere omgekomen
oorlogsslachtoffers van de Zwammerdamse gemeenschap in herinnering
gehouden worden. De zerken vermelden de namen van deze
slachtoffers. Op de ene zerk: Willem van Eck (geboren
27-8-1917, Marinier 1e klas, Gevallen 27-2-1942, in de slag op de
Javazee (vlaggeschip De Ruyter)); Willen van Lienden (geboren
10-5-1920, Matroos 2e klas, gevallen 27-2-1942 in de slag op de
Javazee (kruiser de Java)); Jan Spaan (geboren 15-11-1925,
gesneuveld 2-12-1947 nabij Malangbong Java); Govert Adriaan Verweij
(geboren 22-6-1925, gesneuveld 12-6-1949, begraven op het ereveld
Menteng Poeloe).Op de andere zerk: Herman Uithol (geboren
27-2-1914, Soldaat 14 C.P, gevallen 10-5-1940); Jacob A. van
Termeij (geboren 26-1-1919, Matroos 2e klas K.M., gevallen
14-5-1940); Machiel H. v.d. Poll (geboren 5-3-1915, gevallen
22-5-1940 te Wamel); Willem Hijkoop (geboren 16-1-1911, gevallen
10-8-1941 boven Schotland Leuchars R.A.F.station); Gijsbert
Graafland (geboren 22-2-1919, gevallen juli 1944 te
Vught).
(H.J. Habermehl)
Bronnen en literatuur:
- SARM; Archief gemeente Zwammerdam, 1813-1964, inv.nrs. 1795 en 1804.
- C. Wijkmans en C. Langeveld, '1945 Bevrijdingsfeesten in Zwammerdam 1995', in: Historische Reeks Ons Zwammerdam 11 (1996).
