Deftige lol op Spreeuwenhoek
De aflevering van 1 juli jongstleden had als kop Elitegeschiedenis volop. Aandacht werd besteed aan de grafsteen uit 1865 van Neeltje Maria Mijnlieff-Lans bij de Nieuwerkerkse dorpskerk. Gememoreerd werd ook dat de jonge moeder bij haar overlijden twee kleine kinderen had. De ene was Adriaan Marie van 1865 en hij maakte nadien in Nieuwerkerk geschiedenis als heer van de steenplaats Klein-Hitland, bouwheer van de Batavier en raadslid. De andere was Arie van 1863 en hij werd heer van ook een steenplaats met vier veldovens: Spreeuwenhoek, gelegen in Ouderkerk, maar pal tegenover Kortenoord. Om het ingewikkeld te maken had Ouderkerkse Arie tegen 1900 ook voorbedrukt briefpapier met 'Nieuwerkerk aan den IJsel - steenplaats Spreeuwenhoek'. (Sterker nog: later zou het restant van de steenplaats door de bochtafsnijding van de IJssel naar Nieuwerkerk verhuizen!)
Arie trouwde 23 juni 1887 in Rotterdam met Gerardina Wilhelmina Jorissen, domineesdochter uit Ter Aar. In 1912 waren ze dus 25 jaar getrouwd en dat werd begin augustus stevig gevierd. Er werden natuurlijk foto's gemaakt, met op de groepsfoto het jubilerende echtpaar middenin en achter de huishond. Er verscheen echter ook op 5 augustus 1912 een eenmalige gedrukte krant: 'SpreeuwenZang'. Hij staat vol met een zogenaamd reglement van de vereniging Spreeuwenhoek, het feestprogramma, met kamertoewijzingen voor 49 personen en met balorigheden. "Dit blad verschijnt iederen Maandag, uitgezonderd die, welke niet op 5 Augustus van dit jaar vallen", aldus al een ludiek deel van de kop met ook de vertrektijden op dinsdag 6 augustus van de treinen vanaf het station Nieuwerkerk! De redactie heette te bestaan uit 'Spreeuwen en koekoeken'. Er was een pseudo-telegram van de broer van Klein-Hitland, waarin die plaats en Spreeuwenhoek als koninkrijken werden voorgesteld: "In allen eenvoud toog heden het Hitlandsche gezin naar het Spreeuwenhoeksch Hof. Weinig autoriteiten waren bij de afreis tegenwoordig. Men verwacht algemeen een gunstige bestendiging van de betrekkingen tusschen beide landen. Met name zou uitbreiding der vloten worden tegengegaan. Daarentegen is een betere regeling van den veerdienst op het programma gesteld." Unieker was een telegram uit Arnhem: "Hier loopt 't gerucht dat hedenmiddag in den Staten-Generaal het voorstel tot onteigening van Spreeuwenhoek ter normalisatie van den Hollandschen IJssel is aangenomen." Iets verderop stond dan weer een pseudo-telegram met de zogenaamde mededeling van de minister van Waterstaat dat die geruchten onjuist waren. (Die normalisatie zou dan ook nog een dikke 25 jaar uitblijven!) Er was nog een tweede telegram uit Nieuwerkerk: "Hedenmiddag kwamen uit alle richtingen extra treinen, die een zee van badgasten naar de van ouds bekende hotels brachten." Men sprak van 'Kurgasten', toneel, een groot Gala-Diner en een dito Bal. De villa's Spreeuwenhoek en Doornboom in Ouderkerk en Hitland in Nieuwerkerk werden voor één nacht als hotels gepresenteerd. Zogenaamd was er ook een hotel in een Goudse straat en een 'Hotel 's-Gravenweg' voor de echtparen Tol en Boerma. Dat laatste was maar goed ook: bij nazaten van bovenmeester Tol van Nieuwerkerks Openbare Lagere School 2 bleven krant en foto's in elk geval bewaard en die exemplaren zijn de bron voor deze rubriek. (Met dank aan Marleen Tol te Oegstgeest!)
Lollig bedoeld waren ook tal van pseudo-advertenties, maar deels over bakstenen. Koos de Bruin reed als taxi gasten met 'de brik van een struisvogel te Kortenoord' en dat was kennelijk het rijtuig van de glasfabriek De Struischvogel van Mijnlieff en Sauerbier daar.
Dat de familie Mijnlieff een feest niet door tegenslagjes liet verstoren blijkt uit het volgende. Op 11 juli 1912 vlogen twee turfschuren van Adriaan M. op Klein-Hitland in brand. Dankzij spuit 2 - die van 's-Gravenweg - werd nog erger voorkomen. Op 22 juli 1912 verbrandde nog een loods van de glasfabriek De Struischvogel. Stenen bakken en glas fabriceren was spelen met vuur! De gewone kranten meldden over het feest trouwens niets, terwijl het er wel in kwam als een van de zonen van de steenbakkers van de ene klas naar de andere overging op het Marnixgymnasium in Rotterdam.
En de villa Spreeuwenhoek? Deze stond op het bedrijfsterrein van de steenplaats. Het pand verhuisde door de bochtafsnijding feitelijk tegen 1940 en formeel in 1955 naar Nieuwerkerk. Foto's van rond 1965 tonen de villa nog steeds op wat dan een bedrijfsterrein is, maar daarna vond toch afbraak plaats. Nu moeten op die plek (zelling De Onderneming) bedrijven in de raadsvisie wijken voor villa's. Het kan verkeren...
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal, 30-09-2009
Reacties
Deftige lol was zeker niet de enige lol op Spreeuwenhoek. Ook de eenvoudige lol kwam ruimschoots aan bod! In de tweede helft van de jaren zestig van de vorige eeuw repeteerden wij er in de voormalige keuken op de begane grond links van de ingang met onze, wat toen heette "beatband" the Screamers. Ik was de drummer van het gezelschap. Ook een andere band uit die jaren, the Frogs werkten er met veel inzet en plezier aan hun repertoire. Beide bands speelden nummers van de Beatles en de Rolling Stones, afgewisseld met top-veertig werk en wat bescheiden pogingen tot eigen composities. De toenmalige bassist van de Screamers, Jelle, bewoonde samen met zijn moeder de weduwe mevrouw Kootstra, de eerste verdieping van het toen nog in goede staat verkerende Spreeuwenhoek. We hebben er in onze jeugd een mooie tijd gehad en ik denk er dan ook met veel warmte en een tikje weemoed aan terug.
Bart van Erkel. Hoogvliet, 17 februari 2010
hallo,bartik reageer opdeftige lol spreewenhoek
ik ben,wim de bruin ikwas een van jongens,van
bandde frogs,leuk om je foto te zien,ik ken jelle heelgoed en ook zijn ouders,je moet weten ik heb ook met je school gezeten,en als vriend jij woonde op gravenweg 37 en ik kotenoord je weel cafe rust wat
GR wim
