Wereldwinkel in schoolwoning
Vandaag (7 oktober) gaat de wereldwinkel in de Nieuwerkerkse Dorpsstraat (nummer 51) open. Het wereldwinkel-idee met handel in producten uit ontwikkelingsplanden is afkomstig van de tweede UNCTAD-conferentie in 1968. Een wereldwinkel was een actiemodel om door middel van de verkoop van rietsuiker te laten zien hoe de wereldhandel functioneerde en hoe de rijke landen stelselmatig hoge invoerbelastingen op producten uit ontwikkelingslanden legden (op suiker was dat toen 50 cent per kilo), waardoor deze landen geen kans kregen hun producten in de rijke landen te verkopen. De eerste wereldwinkel in Nederland ontstond in 1969 in Breukelen. In Nieuwerkerk kwam er al snel eentje in de Dorpsstraat (daar waar nu de juwelier zit). De Wereldwinkel - met intussen een breder aanbod - verhuisde nu op initiatief van een wethouder van de Oranjebuurt terug naar het Oude Dorp. Om welke plek gaat het?
Anno 1659 bouwde Nieuwerkerk voor eeuwen een ambachts- en schoolhuis aan de zuidkant van de Dorpsstraat. (Een ambachtshuis was een raad- en rechthuis en de school zat er dus ook in, zelfs met het huis van de schoolmeester.) In 1863 werd ter vervanging van de inpandige school om de hoek aan de Kerklaan een nieuwe school gebouwd. De bovenmeester, die dus ook in het huis woonde, kwam royaler te zitten, maar het pand bleef ook nog gemeentehuis. Anno 1868 kocht de gemeenteraad een ander bestaand pand en liet dat zuinigjes tot raadhuis verbouwen. (Dat was op de hoek, op de plek waar nu het Kruidvat zit.) De polderbesturen als opvolgers van de ambachtsheerlijkheid benutten dat oude ambachts- en schoolhuis echter nog tot 1881 als vergader- en archiefruimte. Na hun vertrek hadden de bovenmeesters helemaal een kast van een huis, al was het erg oud. (Sinds 1878 hadden de Hervormde dominees ook zo'n kast: was eeuwen het pand naast het schoolhuis de pastorie, in dat jaar werd om de hoek aan de Kerklaan een nieuwe gebouwd. Dit potentieel gemeentelijk monument is nu een kantoor.)
Op oude foto's, zoals de bijgaande vanaf de kerktoren, is het oude schoolmeestershuis goed te zien. Welk ander pand in de Dorpsstraat dan dit huis was vijf vensters breed? Ook de school van 1863 en het aloude schoolplein zijn goed op de foto te zien!
Het monumentale huis zou in 1936 worden afgebroken en worden herbouwd als - nog steeds - woning voor het hoofd van Openbare Lagere School 1. Het nieuwe meestershuis kreeg de oude abnormale breedte terug. Bijgaande advertentie uit 'De Gorcumer' van 19 september 1936 gaat over die afbraak en vervanging. (Het zal ook wel in andere kranten hebben gestaan, maar die staan dan nog niet op internet….) De tijd verstreek. In 1949 werd verderop aan de Dorpsstraat een nieuwe school geopend. Wat intussen heette het 'donker, verveloos en vochtig hok' van 1863 aan de Kerklaan ging tegen de vlakte. Van toen af woonde de bovenmeester van Openbare Lagere School 1 dus niet meer bij de school. De nieuwe school werd trouwens later De Terp genoemd. De gemeente bleef het pand na de pensionering van de bovenmeester nog decennialang aan hem verhuren. Na het in 2008 overlijden van de pas tweede bewoner - de familie Dirkzwager na de familie Van der Weele - zou het grote woonhuis door de gemeente worden verkocht. Daarna werd wat een gaaf voorbeeld was van een burgerwoning anno 1936 fors verbouwd. Dat bleef niet beperkt tot het interieur, maar ook de onderpui aan de straat moest er aan geloven. (Dank aan Gerdien van Mourik voor de foto van de originele ingangspartij.) De benedenverdieping is nu dus Wereldwinkel. Deze was sinds 1998 present in het oude postkantoor in de Oranjebuurt, maar was dus eerder ook al in de Dorpsstraat gevestigd.
(Dat oude postkantoor uit 1956 kan onderwerp in deze rubriek zijn als dat op initiatief van een wethouder voor weer een nieuwe bestemming wordt heropend.)
Overigens leert informatie op internet ondanks de wereldwinkeltraditie: 'NIEUWERKERK AD IJSSEL is nog niet in de running voor de erkenning als FairTradeGemeente'. Aanklikken van de namen Moordrecht en Zevenhuizen-Moerkapelle geeft hetzelfde negatieve bericht, maar misschien gaat Zuidplas de kriteria daarvoor wèl behalen. Zie www.fairtradegemeenten.nl.
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal, 07-10-2009
Reacties
De voordeur afgebeeld op de bijgaande foto was bestemd voor de sloop, maar is daar inmiddels van gered. Wij hebben hem in ruil voor een appeltaart voor de bouwvakkers meegenomen naar onze woning in de Torenstraat. Ons huis stamt uit 1936, dus hij zal zeker passen (hij past in ieder geval precies in de gevelopening!). De deur is van een uitstekende kwaliteit.
