Vroeger alles beter? Vermakelijkhedenbelasting op Kerstliederen!
Het Pietenlied 'Ook al ben ik zwart als roet, 'k meen het toch goed' was pas nog in minstens één Nieuwerkerkse super te horen en toen volgden de kerstmelodietjes. Zijn deze in koopcentra nog maar een jonge kapitalistische verworvenheid, in een plaats met de naam Nieuwerkerk is altijd Kerstfeest gevierd. Dat is dus zeker zo vanaf de oudste vermelding in 1282! Mede door de groei werden er na de oorlog meer Kerstuitvoeringen gegeven dan ooit. Ze zijn wat de burgerlijke gemeente betreft nu belastingvrij, maar dat was weleens anders, al was de heffing toen ook breder. Dit jaar leverde de Hervormde rommelmarkt aan de J.A. Beyerinkstraat in mei druk- en stencilwerk op van zulke avonden van rond de zestig jaar geleden.
In de dorpskerk gaven plaatselijke koren op '20 december a.s.' ( 1951) 'des avonds 8 uur precies' een Kerstuitvoering. De kop van het programma is hierbij afgebeeld. Onderaan stond al voorgedrukt 'Prijs f 0,65 plus belasting'. Pal na de liedprogrammapunten 'Ere zij God' en 'Daar is uit 's werelds duist're wolken…' komt dat intussen toch vreemd over. Linksboven kwam er in paarse inkt een prominent stempel op met de gemeentenaam, de datum en het woord 'Vermakelijkhedenbel.'. Dat 'bel' klinkt leuk rond Kerst, maar betekende dus belasting. Je vraagt je ook af wie dat stempelen deed: een ambtenaar of in dit geval een koorlid? Kan het ook graag meestempelen van de datum duiden op een bureaucratisch wantrouwen in de stempelaar? Verder: het was in de tijd van de Koude Oorlog. In het Oostblok had men na kennisname ervan vast graag en met verbazing over deze kapitalistische heffing en haar betiteling bericht! De latere belasting op de 'toegevoegde waarde' oftewel BTW van het Rijk (1969) geldt natuurlijk ook voor drukken van kerstprogramma's, maar dat hoeft er niet prominent op te staan en die betiteling lijkt in elk geval mooier….
Verder was er bij de rommel van mei een ongedateerd Kerstprogramma op geel stencilpapier met over de openingspsalm 138 het stempel met het wapen met de klimmende leeuw en de gemeentenaam als randschrift. Programma's van een Kerkconcert in april 1954 (tegen Pasen, 35 cent) en van het Kerstconcert 1955 (75 cent) missen die vervuilende stempels al. Zou de heffing toen iets zijn genuanceerd? Afgeschaft werd hij pas in 1975, toen de gemeente evenementen die eerst melkkoeien waren graag in haar welzijnsprogramma's opnam en subsidie ging geven…. De invoering van deze belasting was van 1939. Men permitteerde zich nog geen propaganda- of voorlichtingsafdeling om het mooi te verkopen en het ging dus gewoon om geld. Op 20 juli 1938 nam de raad met zes tegen vijf stemmen het lucratieve idee van B&W over. (Belastingheffing spleet de raad toen ook, maar men zat al op het minimum van twee wethouders.) Pas na het besluit riep een perscorrespondent de verenigingen daartegen bijeen in zaal Honkoop (en in WOII zou hij als NSB-kringleider graag klikken). Veertien verenigingen met samen 1500 leden en donateurs schreven de raad een adres, maar de politieke elite toonde zijn ware aard, hield de rug recht, en trok de verordening niet in. In januari 1940 kwam nog in de krant: 'Nieuwerkerk aan den IJssel - Het bestuur van de ijsclub wilde Woensdag de baan openen en een wedstrijd organiseeren. Vergeten was echter om de vermakelijkheidsbelasting te voldoen, zodat de wedstrijd niet doorging.' Vooral dat vooraf betalen zat die club dwars: men wist dan nog niet hoeveel mensen er kwamen en of een activiteit dus wel rendabel was. Het leidde tot een kritische column van genoemde correspondent M. Zwijnenburg in De Gorcumer, dat de Nieuwerkerksche IJsclub zich wel zou opheffen, maar dat gebeurde toch pas ver na de oorlog en het afschaffen van de belasting…. (In 2010 is in deze rubriek over hem geschreven onder de kop 'Nieuwerkerk en de pers rond 1940').
Het was echt bar met die heffing. In 1948 verleenden B&W zelfs geen vrijstelling van deze belasting voor een film over regeringsjubileum en troonsopvolging. '…zodat de gemeente met onze zozeer begeerde winst ging schuiven', zo pende de secretaris van het Nut neer.
Nieuwerkerk had de laatste 150 jaar maar één Nutsdepartement en één ijsclub, maar wel vele koren met vele namen. Archieven van het Nut en van de ijsclub bleven bewaard en zijn hier behandeld, maar dat bewaren gold maar voor weinig archief van die koren. Ze komen natuurlijk wel voor in oude kranten, al bleven die ook maar deels bewaard…. De vier dit voorjaar aangetroffen zangprogramma's zijn als aanhangsel bij het Hervormd kerkelijk archief gevoegd. Ze betreffen het christelijk gemengd koor 'Deo Cantemus' (Laten wij God zingen), het meisjeskoor 'Cantemus' (Laten wij zingen) en het kinderkoor ''t Rozenknopje'. De trouwe eigen organist was Arie de Vlaming. Het Kerstconcert van 1955 kende een opening door de godsdienstonderwijzer D. Stolk en een sluiting door dominee Borgers. Het staat er niet bij op het programma, maar de eerste was hervormd en de tweede gereformeerd. Het slotlied was dan ook 'Komt allen tezamen'.
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 28-12-2011
