Twee Nieuwerkerkse cliché’s
Ook in musea elders bevinden zich verrassingen uit of over de Kanaalregio. Ooit zijn in deze rubriek al vermeld en afgebeeld de Nieuwerkerkse avondmaalsschotels in museum Boymans-van Beuningen en de dito tegeltableau's met Willem V en zijn gemalin in museum Crimpenerhof. Ze kwamen uit de Oude Kerk en uit het ook nog bestaande pand Kerklaan 45. Op 20 januari is in deze rubriek aangehaald dat een Moordrechtse steen uit 1606 met het wapen van Maurits in 1893 door ene Tom aan het Haags Gemeentemuseum werd geschonken. Intussen mailde conservator Robert van Lit van het Haags Historisch Museum dat deze haardsteen daar nu in depot ligt en inventarisnummer 1893-0008-OCE heeft. Het Fries Scheepvaartmuseum bezit een werfplaat van het bedrijf Bodéwes uit zijn Nieuwerkerkse periode. Het Nederlands Scheepvaartmuseum in Amsterdam heeft een lantaarnplaatje uit 1900 van het Nieuwerkerkse gemaal François en een model van de veerpont Zeemeeuw van Ver-Hitland. Het Maritiem museum in Rotterdam heeft van alles over schepen met de namen Moordrecht en Gouderak alsmede plannen van schepen voor binnenschippers uit die laatste plaats. Dat RK kerkzilver uit Moordrecht in museumGoudA staat was bekend, maar uit een tekstvermelding op Goudanet bleek ook de presentie van twee Nieuwerkerkse cliché's daar. Juist omdat het voorwerpen uit de krantenwereld en over de Kanaalregio waren past extra aandacht voor deze twee van de ruim 44.000 objecten van het Goudse museum.
Als er nu twee (of meer) cliché's in de krant staan zijn het meestal politieke citaten: woordgroepen die teveel worden gebruikt en daardoor versleten raken. Ooit was een cliché een drukvorm voor het drukken van illustraties in hoogdruk. Van een tekening of foto werd een negatief gemaakt. Dit negatief werd gelegd op een plaat zink of koper waarop een lichtgevoelige laag was aangebracht. Door het negatief te belichten verhardde de lichtgevoelige laag op die plaatsen waar het negatief transparant was; waar het negatief zwart was bleef de laag zacht. De plaat werd vervolgens in een zuurbad gedompeld. Het zuur vrat die delen van de metaalplaat weg waarop zich geen uitgeharde laag bevond. Deze delen van de metaalplaat werden lager dan de verharde delen; zij drukten niet af omdat zij niet ingeïnkt werden. De hoge delen bleven intact en drukten wel af.
Het museumGoudA (Catharina Gasthuis) bezit nu twee Nieuwerkerkse cliché's uit de eerste helft van de vorige eeuw. Beide cliché's lijken van de Goudsche Courant, van een is het zeker. Omdat die oude krant nog niet digitaal beschikbaar is, is het zomaar niet op te zoeken in welke edities ze zijn benut…. Eén ervan is een lijncliché, een geclicheerde zwart-wittekening, in dit geval van een gravure van Anna C. Brouwer uit 1795. Hij werd toen gedrukt in het prachtboek De Nederlandsche Stad- en Dorp-Beschrijver. Het latere Goudse cliché is het museaal object met inventarisnummer 16.462. Het metaal is met zeven spijkertjes op een plankje getimmerd.
Het andere object is een rastercliché van een zwart-witfoto met grijstinten met inventarisnummer 16.355. Het is een foto van Kortenoord bij de molen met nog het veerhuis van voor 1937. (In het huidige café zit een eerste steen van een De Bruintje uit dat jaar.)
Hierbij afgebeeld is het uiteraard spiegelbeeldig negatief lijncliché van het ovaaltje uit oorspronkelijk 1795. Voor de duidelijkheid is een positieve afdruk daarvan ook opgenomen. Het rastercliché van Kortenoord is niet goed genoeg zichtbaar af te drukken, maar het was ingepakt in een krantenafdruk van de bewuste foto en op die manier wordt het voorwerp ook knus weergegeven. Dank aan conservator Ewout Mijnlieff van het Goudse museum voor de twee objectfoto's!
Of cliché's altijd bewaard werden? Zolang de hoogdruk nog 'in' was wel: men kon hem altijd nog eens gebruiken. Als een klant en een drukker een vaste relatie hadden bleven ze bij de drukker, maar drukkers gaven ze ook wel aan de opdrachtgever om ze later weer te gebruiken: ze namen veel ruimte in. De komst van nieuwe druktechnieken zorgden er voor dat cliché's massaal werden weggegooid. Daarom is het aardig als er nog enkele bewaard bleven en dat geldt zeker voor die met topografische afbeeldingen, zoals hier het geval is.
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 3-2-2010
