Steenbakker Hoogendijk als Transvaalse boer
'Steenbakker Arie Marinus Hoogendijk (1867-1918), neef van mijn overgrootvader, liet zich graag fotograferen op z'n paard gekleed als Transvaalse Boer. Omdat hij soms aanvallen van hysterie kreeg was zijn bijnaam 'gekke Hoogendijk'.' Dat schreef C. Hoogendijk uit Wierden (Ov.) onder een foto van deze fabrikant van Ver-Hitland in het blaadje 'Op d'IJssel' van de historische vereniging Ouderkerck op d'IJssel van juli 2010. Het artikel waarin de foto pronkt, is de derde aflevering van 'De Ouderkerkse Hoogendijken - tichelaars en bouwmannen'. Arie Marinus werd in Nieuwerkerk geboren als zoon van Geertje Hoogendijk-Hoogendijk en haar man Ewoud. In het artikel staat ook de bekende foto in van het leggen van de eerste steen van het vrije kerkje dat Hoogendijk in 1909 voor hem en zijn personeel op Ver-Hitland liet bouwen. (Die afbeelding kwam ook al voor in mijn boekje 'Nieuwerkerk aan den IJssel een beeld van een plaats' uit 1995.) De complimenten voor het artikel, en 'Op d'IJssel' is verkrijgbaar in de Oudheidskamer op Ouderkerk: deze is op 14 en 28 augustus open van 13.30-15.30 uur.
De spraakmakende A.M. Hoogendijk is eerder al in deze rubriek aan de orde geweest. In 2001 werd uitgebreid geschreven over zijn kandidatuur voor de 2e Kamer van toen precies 100 jaar geleden. Aangezien alleen rijkere mannen mochten stemmen was Gouda een liberaal kiesdistrict. Omdat de eisen voor stemmers wat waren aangepast vonden in 1901 herstemmingen plaats. Daaraan deed toen plots Hoogendijk mee voor de ARP en de Goudsche Courant vond dat initiatief van zijn vrienden 'een grap'. Zijn ARP-rivaal was A.W.F. Idenburg uit het dorp Hillegersberg. In Nieuwerkerk mochten 250 van de 2500 inwoners stemmen; 153 van hen deden dat ook. 76 van hen kozen Idenburg, 67 de liberaal De Kanter en maar 10 stemden plaatsgenoot Hoogendijk. In het totale district kreeg Hoogendijk 109 stemmen, de meeste (31) uit Ouderkerk. Ondanks de broederstrijd binnen de ARP kwam Idenburg in de Kamer. Afgebeeld werd anno 2001 onder meer een foto van Hoogendijk met bolhoed op de stoep van zijn buitendijkse huis. (Jan Schutter plaatste die foto ook al in zijn boekje 'Een blik terug op Ver-Hitland' van rond 1982.) In 2004 nog was deze rubriek gewijd aan het kerkje van Hoogendijk, waar slechts zo nu en dan gepreekt werd door hemzelf of door predikanten uit Gereformeerde gemeenten, hoewel voor deze waarheidszoeker 'geen dominee zwaar genoeg was'. Na zijn dood kocht aannemer Van Haaften de steenplaats en zette Lakervelders in de kerk die ten slotte als buurthuis ten onder ging. In deze aflevering is naast deze beknopte herhaling hèt onderwerp de massale Nederlandse aandacht voor Zuid-Afrika, 110 jaar voor het WK Voetbal daar.
Rond 1900 werden de vele krantenberichten over de Zuid-Afrikaanse Boerenoorlog tegen de Britten gespeld. Het meeleven ging ver. In Gouda werd de (laatste) Transvaalse president Krüger op 6 december 1900 op het station begroet door het gemeentebestuur en deputaties van 40 verenigingen. Men vernoemde in 1901 in Kort Haarlem daar een laan naar hem. Later zouden de Joubertstraat en de Piet Retiefstraat volgen. Er kwam in die pijpenstad ook een hoedenhuis 'Transvaal', waarvan de Nieuwerkerkse Oudheidkamer nog een gevulde doos heeft. Vooral vanuit protestantse scholen en jongelingsbibliotheken in ook de IJsselstreek werden de boeken van Louwrens Penning lange tijd verslonden. (Deze had er twee broers wonen die hem brieven schreven.) De grootste bekendheid kreeg de Wessels-serie. Deze bestond uit vijf tijdens de Tweede Boerenoorlog spelende jeugdboeken - De leeuw van Modderspruit (1900), De held van Spionkop (1901), De verkenner van Christiaan de Wet (1902), De overwinnaar van Nooitgedacht (1903) en De kolonist van Zuid-West-Afrika (1904). Tegenover de onverschrokken Boeren stond een overmacht aan laffe en verraderlijke Britse 'Rooineks'. (Later zou Penning naar Zuid-Afrika gaan en, weer terug in het vaderland, lezingen houden tot in het Nieuwerkerkse café 'De Zwaan' toe.) In Ouderkerk werd in deze sfeer een schietvereniging 'Generaal Joubert' opgericht (hij bestaat nóg met een eigen gebouw met 11 geweer- en 4 pistoolbanen). Op het eerste schietterrein, 'eigendom van en in bruikleen afgestaan door den heer A.M. Hoogendijk te Nieuwerkerk a/d IJssel', werd jarenlang op zaterdagavond al dan niet raak geschoten. (Overvaren zal geen punt zijn geweest: Hoogendijk pachtte in 1898 voor 10 jaar het veer.) Oude kranten bevatten ook verslagen van Koninginnedagen, wanneer dat terrein prachtig werd verlicht. 'Zuid-Afrika en Oranje' was dan dus het thema voor de schutters op Ver-Hitland! Jan Schutter plaatste in zijn boekje al een foto van de leden van 'Generaal Joubert' voor hun gebouwtje en de heuvel die als kogelvanger dienst deed. Op de deur van het bouwsel stond levensgroot de Transvaalse Boerengeneraal geschilderd, zo vertelde Schutter, maar een foto had hij er niet van. En dan komt nu het Ouderkerkse blaadje met zo'n prachtfoto van de maniak Hoogendijk uit de collectie van D. de Jong-Verkaik. Dank aan de historische vereniging en auteur Cees Hoogendijk voor het beschikbaar stellen ervan! De foto is gemaakt door de beroemde Ouderkerkse fotograaf J.H. Spoormaker, werkend vlakbij het pontje naar Nieuwerkerk. Meeleven met het Zuid-Afrika van toen kon niet beter worden uitgebeeld, en nog met een stapel zelfgeproduceerde ijsselsteentjes achter het paard ook….
De Rotterdammer en de Schoonhovensche Courant van 18 januari 1918 meldden het overlijden van A.M. Hoogendijk op 51-jarige leeftijd en verpleegd in een psychiatrische inrichting te Loosduinen. Het slot van de stukjes: 'Als malcontent was zijn hand tegen allen. Als vakman stond hij hoog in achting bij zijn collega's. Als mensch was hij milddadig voor arme geloofsgenoten.' We houden het er als lezers-van-nu maar op dat een 'malcontent' een brompot was….
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 4-8-2010
Reacties
Leuk dat stukje over Louwrens Penning. Eén van de genoemde broers in Zuid-Afrika was Gerrit Penning. Die was getrouwd (zijn 3e huwelijk) met Cato Baalbergen. Het leven van Cato (en Gerrit) is door Nico Tinga uit Gouda en Jan-Egbert Baalbergen uit Nieuwerkerk/IJssel beschreven in Baalbergen-Bulletin 8, begin jaren '90.
Adri, bedankt voor je recensie. Hier een "normale" foto van Arie Marinus ....
