Nieuwerkerk en Sinterklaas
Kwam Sint Nicolaas dit jaar op 14 november al in Gouda aan, op dezelfde zaterdag 21 november was dat in Nieuwerkerk, Moordrecht, Zevenhuizen èn Moerkapelle. Eeuwenlang was de Sint nauwelijks een publieke figuur. Hij was al wel een steun van opvoeders binnen de beslotenheid van gezin en school. Zijn rol werd steeds herschreven. De verburgerlijking en vermarkting van de heilige had zeker met secularisatie te maken. In de twintigste eeuw raakten 'intochten' in. In Amsterdam was dat vanaf 1934 en dankzij de middenstand. Hoe lang en hoe Sinterklaas in een dorp werd gevierd is zonder lokale pers moeilijk te achterhalen. In november 1928 verscheen het enige nummer van het nieuws- en advertentieblad De Nieuwerkerker van H. Boele. Dat was echt een Sint Nicolaas-themanummer met gedicht, verhaal en advertenties. In de advertentie van drogisterij De Toekomst, ook van Boele, stond het wat vaag: 'St. Nicolaasgeschenken. Bezichtig daarvoor de étalage.' Slager Teeuwen van Dorp adverteerde duidelijker: 'Wat dunkt u van een hammetje of rookworst als Sint Nicolaascadeau?' De annonces van bakkers en kruideniers waren tot daar aan toe, maar Jan de Jong adverteerde met: 'Groote sorteering Sint Nicolaas Cadeaux vindt u in: Theekasten, Bloemtafels, Wandkasten, Thee-, Ontbijt- en Tafelserviezen'. Bij Nieuwerkerks middenstand zat de viering van 5 december er dus minstens voor 1930 al goed in. De buurtvereniging Ver-Hitland had al in 1951 Sinterklaas met de hele burgemeestersfamilie Vogelaar, maar de eerste Nieuwerkerkse intocht van 1954 moest nog volgen (nu 55 jaar geleden dus).
Nederlanders doen erg on-traditioneel wat het vervoermiddel van de Sint betreft. Omdat de Amsterdamse onderwijzer Jan Schenkman (1806-1863) dichtte 'Zie ginds komt de stoomboot…' kwam Sint soms per boot. Het rijden over de daken moet ook aan Schenkmans fantasie te danken zijn. Het paard zelf was al een vreemde afwijking van de religieuze ezeltraditie in Frankrijk en Duitsland. 'Men zie hem 's morgens zijnen ezel mennen, zelfs Jezus mocht geen beter rijdier kennen', zo luidde een vertaald onderschrift bij een buitenlandse Sinterklaasprent uit 1910 nog. De latere Nieuwerkerkse symboliek van een helicopter lijkt helemaal geen andere dan modern te willen doen. Die aankomst per wentelwiek van bijgaande foto was in 1954 op het land van Van der Ham, nu in de wijk Dorrestein. Het gemeentelijke knipselboek op het nooit genoeg geprezen streekarchief vertelt er meer van. 'De Sint wentelwiekte naar Nieuwerkerk' was een kop in een krant van 3 december 1954 en een streamer in de tekst zei 'Primeur in onze streek'. Op de oude Bermweg van de polder Prins Alexander - hier toen Schoolstraat of 'onderweg' geheten - dromde Nieuwerkerks hope des vaderlands bijeen onder begeleiding van senioren. Wat een hangvolk en men vond het nog leuk ook! (Gestreefd wordt niet om als in de rubriek 'Nieuwerkerkers van toen' de foto van namen te voorzien….)
Onder de volgens de krant duizendkoppige menigte was niet alleen de burgemeester van Nieuwerkerk, maar waren ook die van Capelle, Ouderkerk, Zevenhuizen en Bergambacht present. Het was ijzig koud en de helicopter kwam een uur over tijd, pas om half vijf. Tweemaal had de menigte tevergeefs gejuicht toen er een stip in de lucht verscheen, maar dat bleken passerende vliegtuigen te zijn. Vanwege tegenwind was de helicopter dat uur te laat. De muziekvereniging Door Kunst Verkregen had heel wat extra Sinterklaasliedjes moeten spelen. Het bestuur van Nieuwerkerks Industriële Middenstandsvereniging en de burgemeester riepen de Sint een welkom toe. De laatste vroeg de burgemeester naar zijn verlanglijstje. Daar stonden vergroting van het woningbouwvolume en een zwembad op. Tweede voorzitter Van Driel van de organiserende vereniging (zelf nog kruidenier op Dorp) sprak de hoop uit dat de kinderen weer veel presentjes in hun klompen (!) zouden aantreffen. (De jaren er op zou de Sint nog beter zijn geïnstrueerd en alle huisvaders en -moeders opwekken om hun inkopen vooral binnen de gemeente toe doen!) De wentelwiek was trouwens subiet en zonder de Sint vertrokken.
De goedheiligman en de boeman Zwarte Piet werden duidelijk ook gesteund door de carrosseriefabriek Paul & Van Weelde (P&W). Dit bedrijf dateerde van 1945 en was sinds 1946 gevestigd in de oude boterfabriek van Mijnlieff aan de 's-Gravenweg. De tegenprestatie van de naamspubliciteit druipt van de helicopterfoto af en later zou zo'n bedrijf een sponsor heten. Zou Sinterklaas Cor van Weelde nieuwe arbeiders hebben opgeleverd? Het bedrijf werd zo'n beetje na deze intocht wel één van de grootste carrosserie- oftewel koetswerkbouwers van Nederland....
Hoe dan ook: op de foto is van een tuincentrum en laat staan een appartementencomplex met de naam Eureka van de naaktloper Archimedes (die van die Wet) is nog niets te bekennen. De lintbebouwing aan de Kerklaan en de dorpskerk zien er in 2009 echter nog net zo mooi uit als toen. Een winkelcentrum was er nog niet, maar je kon al wel sinds 1922 het jongensboek van Johan Fabricius krijgen: Eiko van den Reigerhof…
Van Leen Vogelaar konden bijgaande twee foto's van de Nieuwerkerkse inkomst worden geleend (dank daarvoor). Slechts eentje met de helicopter stond in de geciteerde krant.
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 2-12-2009
Reacties
De naam Paul komt in dit verhaal niet echt aan de orde. Vergeet niet dat Jaap Paul een echte doorzetter was en Cor van Weelde daarop meelifte.
Groet, Rien den Hollander, zoon van een zus van Jaap en een oudv mederwerker van Paul Zevenhuizen.
