Wijn voor vergunningen van Schieland
In 1543 keurden de hoogheemraden van Schieland het goed dat de schout van Nieuwerkerk met zijn kroosheemraden de Moordtse kade mocht 'beschouwen'. Het ging om de kade"die dat sceijt is tusschen Nieuwerkerck ende Moerdrecht". Die vergunning werd nu samengevat gedrukt, nota bene kort voordat van de scheiding tussen Nieuwerkerk en Moordrecht weinig meer over blijft dan een telefoonnet- annex postcodegrens. Hoewel: het blijft ook een grens tussen werkgebieden van kabelmaatschappijen en lang niet alle Zuidplaspartijen trachten stemmen te winnen met als ideaal voor 2014 'één systeem voor het ophalen van huisvuil'…. (Dat is dus nòg een domeingrens.)
Als deel 3 in de serie Hollandse Bronnen verschenen namelijk in één bandje de "Registers van de 'Consenten' van de Hoog Heemraden van Schieland, 1542-1562" en het "'Vierschaerbouck' van Schieland 1598-1617" (109 pagina's). Uitgever was de Hollandse Vereniging voor genealogie 'Ons Voorgeslacht'. Wie dat een uitgaaf van unieke oude bronnen vindt, heeft gelijk, maar eerder verschenen van de in 1991 overleden bewerker A.M. Verbeek al veel Schielands materiaal van 1460 af. Door deze bronnen bleven ook vele zeer oude bewoners uit de Kanaalregio bij name bekend, en dat terwijl doop- en begraafregisters uit hun tijd mankeren.
Terwijl Zevenhuizen al sinds 1991 geen eigen burgemeester meer heeft, leert dit werk dat Huge Heinrickszoon er in 1501 schout van was! Waar Wouter Paul in het nieuwe Verleden Tijdschrift (nr 98) het jaar 1556 memoreert als de oudste vermelding van 'Sootge Visch' (Sootjes- of Oud Verlaat) is daar in deze uitgave in 1543 al sprake van. In Moordrecht mochten diverse particulieren in 1542 op hun land een windmolentje zetten. Ook hun namen bleven zodoende voor het nageslacht bewaard. Van Nieuwerkerk en Moordt resteren van zeker 1544 vergunningen om hooibergen en turfschuren neer te mogen zetten in de buurt van de dijk (verderop kon dat zomaar). In genoemd jaar mocht Jan Meusz. in de Kortlandseweg in Nieuwerkerk een heul (duiker) leggen. "Dit op een kerkckgebot", zo staat er steeds achter en het werd dus in de kerk bekend gemaakt, want daar kwam men toch allemaal en een voorlichtingspagina in een huis-aan-huisblad mankeerde nog. "Hij zal geven totter naester scouwe den Heeren voer den wijn 20 stuvers", zo staat er als voorwaarde bij een vergunning voor een turfschuur in Nieuwerkerk anno 1546. Er is niet zomaar te achterhalen hoeveel wijn de hoogheemraden voor die 20 stuivers hadden, maar met veel vergunningen telde het net zo op als later met kerstpakketten voor wethouders. In Moordt moest Heinrick Dircxsz. bijvoorbeeld in hetzelfde jaar de heren nog 9 gulden voor wijn geven, maar dat ging dan ook om drie turfschuren…. In 1549 mocht Ary Geritsz. in Nieuwerkerk een dam leggen in de sloot "daer men over vaert op Ouwerkerck" en dat is toch een oude veervermelding. Zeker in Nesselande mag er buiten weinig ouds over zijn, uit paperassen is wel bekend dat men in 1555 'op Wollefoppen' een molen mocht bouwen. In hetzelfde jaar is in Zevenhuizen sprake van de Holvoeterbrug en die positioneren we nu in Moerkapelle. In 1560 mocht in Moordrecht Pieter Janszoon ten westen van zijn steenplaats de dijk afheinen om zijn jonge beesten te laten weiden (en zo is weer een naam van een van die talloze ijsselsteenfabrikanten bekend.)
Uit het Vierschaarboek van de vonnissen van Schepenen en Mannen van Schieland wordt met maar enkele voorbeelden volstaan. Pieter Jan Vranckenzoon uit Zevenhuizen sloeg in 1598 een belastingdeurwaarder. De uitspraak: "moet vallen op beyde knyën ende met gevouwen handen Godt almachtich ende de Justitie bidden om vergiffenis ende binnen den tijt van 1 maent betalen in handen vanden Secretaris van Schielant een boete van 6 gulden plus de kosten vant proces." Er is in 1599 een zaak van de baljuw van Schieland tegen veenman Jan de Backer: "Heeft op de bededach geturft onder de predicatie" en dat was niet de bedoeling op zo'n door de overheid uitgevaardigde biddag.
De uitgave is natuurlijk te koop (www.onsvoorgeslacht.nl), maar is ook gratis in te zien op het streekarchief.
Als illustratie dient naast de nieuwe boekomslag een landkaart uit de 16de eeuw (niet in het boekje). Langs de linkerrand loopt de Hollandsche IJssel (met halverwege Moordt) en langs de onderrand de Gouwe. Linksboven splitst de 's-Gravenweg zich van de IJsseldijk af, iets naar rechts ligt Nieuwerkerk en helemaal rechtsboven Zevenhuizen. Van links naar rechts halverwege op de kaart loopt de Jonkers- of Moordtsekade uit het begin van deze bijdrage: weleer de scheiding tussen Nieuwerkerk en Moordt. In de perkamenten handgetekende kaart op het Nationaal Archief is trouwens de vorm van een dierenhuid met rechts de hals nog goed te herkennen.
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal, 21-10-2009
