Plassen verdwenen voor Alexanderpolder
De bewonersvereniging Heide-bes in Ommoord heeft een actieve historische commissie. In 2003 onthulde men het naamgevelbord van de in 1991 gesloopte èchte boerderij Keizershof uit 1875. Er volgden nadien een informatiekast, een leskist voor basisscholen, een wandelroute en afgelopen najaar een boekje. Het mooi uitgevoerde werkje geeft de geschiedenis weer van de Prins Alexanderpolder, inclusief Nesselande en Nieuwerkerk (immers voor een fors deel nièt in de Zuidplaspolder gelegen). Ook worden er opmerkelijk veel Nieuwerkerkers en Zevenhuizenaren (bijvoorbeeld uit de families Paul en Mulder) in het boekje bedankt voor hun verhalen en foto's. Met de verstedelijking van de Ommoordseweg vluchtte men kennelijk naar de destijds nog maar half-verstedelijkte vòlgende schil om de Maasstad. (Waar zullen de mensen uit de Zuidplaspolder straks heenvluchten?, zo denk je dan.) Als een van de papieren bronnen noemt het boekje ook nog het Verleden Tijdschrift uit 1992 van de stichting Oud Zevenhuizen-Moerkapelle. W. Paul beschreef daarin hoe de boerderijen Morgenster (nog present in Oud-Verlaat) en Keizershof beide werden gebouwd door ene Gerrit Treurniet, die later failliet ging.
'De Ommoordseweg… van begin tot eind' is een mooie dubbelzinnige boektitel. Ook de polder Ommoord - tot Rotterdams annexatie in 1941 (!) tot de gemeente Hillegersberg behorend - veranderde door turfsteken en -baggeren in een plas. Het boekje bevat een kaart uit 1865 van de 'Kleine plassen in Schieland', waarvan fragmenten ook al in deze rubriek stonden (laatstelijk nog in september). Fraai is ook een schilderij van H.J. Mélis van het Schollevaarseiland uit 1870. Omdat het kunstwerk in Nieuwerkerk voor het laatst in 1975 in de oude Batavier te zien was, past ook opname in deze rubriek weer. 'Te zien is de 'Ommoordsche Weg' voor de droogmaking. Deze liep ter hoogte van de huidige Hoofdweg', aldus de toelichting. (Hoe zou het komen dat daar nu nog hoogstens verfstrepen op het asfalt worden geschilderd?)
Henricus Joannes Mélis (Sas van Gent 1845-Rotterdam 1923) verwierf als leerling tekenen van de Rotterdamse Akademie twee medailles en legde zich daarna uitsluitend toe op de schilderkunst. Hij schilderde en aquarelleerde genrestukken (mensen in hun dagelijks leven) alsmede in- en exterieurs met figuren en landschappen; zijn werk stond onder invloed van de Haagse School. Een ander werk van hem is 'Droogmaling der plassen in Schieland', aquarel op papier 26 x 46 cm., rechtsonder gesigneerd en ook gedateerd 1870. De befaamde kunsthandel Simonis en Buunk in Ede verkocht het nog in de laatste decennia. Het is als tweede plaatje hierbij afgebeeld. Voor beide plaatjes geldt dat ze cultureel erfgoed zijn voor zowel Nieuwerkerk, Capelle, Zevenhuizen als Hillegersberg. De preciese plek werd al snel onherkenbaar en men paste de gemeentegrenzen herhaaldelijk nog aan ook….
Prins Alexander legde in 1866 de eerste steen voor het bovengemaal in Kralingseveer. In 1869 kwam het in bedrijf en in 1872 werden de eerste stukken bar slechte droogmakerijgrond verhuurd. 'In 1874 werden de laatste zeven miljoen turven gestoken en begon de verkoop van grond, waarbij eerst Nieuwerkerk en Capelle aan den IJssel, Kralingen en Wollefoppen aan de beurt kwamen', aldus het boekje, dat terecht constateert dat Ommoord pas daarna volgde. Voor veehouders bleef de nieuwe polder tegenvallen. Het boekje bevat bijvoorbeeld een gesprek met Maarten Dijkshoorn (1914-2008), die als boer van Ommoord naar Moerkapelle ging: àlles deed het daar beter, zelfs de koeien. Een andere uitsmijter inzake landbouwdieren is ook mooi: het tracé van de in 1965 grotendeels verdwenen Ommoordseweg werd dankzij de historieminnaars aangegeven met betonelementen, biggenruggen geheten. Zie www.heidebes.nl, ook om te weten hoe men voor acht euro aan het boekje kan komen. Het is minstens ook verkrijgbaar bij een grote kwaliteitsboekhandel aan de Rotterdamse Lijnbaan. En die naam Heide-Bes? Deze is veroorzaakt doordat B&W van Rotterdam medio 1978 nieuwe straten daar weinig streekhistorisch met 'heide' of 'bes' lieten eindigen. De trend om stenen wijken van natuurnamen te voorzien was al wel ingezet. Van dezelfde tijd datert ook zowel in Nieuwerkerk als in Ommoord een Mossenbuurt….
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 30-12-2009
