Oude kranten uit Gorcum
Vorig jaar zijn in deze rubriek oude advertenties uit de Kanaalregio herdrukt. Aanleiding was het digitaal beschikbaar komen van oude Alphense kranten op internet. Hetzelfde geldt nu voor kranten uit de regio Gorinchem. Ook die kranten bevatten onverwacht veel nieuws en advertenties uit wat nu de Kanaalregio is. De website is gorinchem.courant.nu en deze geeft bijvoorbeeld wel 491 treffers met het woord 'Moerkapelle'. Daar hoort dan bijvoorbeeld ook bij dat de bouwer van het Rotterdamse stadhuis van 1914-1920, M. van der Spek, in 1857 in Moerkapelle werd geboren en dat werd na zijn overlijden in 1940 in de Nieuwe Gorinchemse Courant nog opgehaald.
Het meeste nieuws is te ontlenen aan het blad De Gorcumer. Een selectie daaruit kan niet meer dan willekeurig zijn. In 1931 staakte het hele personeel van de KVT in Moordrecht: 200 mensen! Ze kregen in een periode van 18% deflatie, net als bijvoorbeeld ook ambtenaren, 10% loonsverlaging. (Dat was bij alle waardeverméérdering van het geld toch een taboe, zo betoogde ene Kloosterman reeds in 1985 in een proefschrift.) In 1933 werd in dezelfde gemeente een belangrijke verduistering ontdekt op de zuivelfabriek. De directeur werd gearresteerd. In 1934 zouden er op Koninginnedag op Moordrecht géén feestelijkheden worden gehouden. De koninklijk erkende muziekvereniging Kunst na den Arbeid zou die dag namelijk medewerking verlenen aan… het Koninginnefeest in Nieuwerkerk. In De Gorcumer van 3 september 1938 werd aan Nieuwerkerk in een soort column trouwens de naam van Boeda-Pest gegeven, 'omdat Nieuwerkerk ook uit twee delen bestaat, het oude en het nieuwe dorp'. Op 26 juni 1939 verscheen in dezelfde krant een voor historici opmerkelijk detail uit dezelfde plaats: 'Gisteren heeft de heer C. van Erk, bij graafwerk in de buurtschap Ver-Hitland, een oude munt opgegraven, welke het opschrift droeg B.R.I./S.T.A./1626.' Waar zou de munt zijn gebeleven? Op 30 december 1939 meldde een krant onder Moordrecht iets heel anders, en wel dat de politie 'wederom een zedenmisdrijf achterhaalde'…. De lezers van toen wisten kennelijk nog van het vorige! Het blad De 5 Rivieren van 28 maart 1940 meldde dat de raad van Gouderak met 4 tegen 2 besloot tot opheffing van het pontveer naar Moordrecht vanwege de door Rijkswaterstaat verhoogde eisen na de normalistatie van de IJssel, waardoor de schepen sneller voeren. De pont zou worden vervangen door een motorbootje waar geen rijtuigen of auto's op mee konden. Volgens raadslid A. Huisman was deze vervanging 'het blij maken met een doode musch'. Spreker wees er volgens de krant op hoe vanaf het jaar 900 een pontveer een winstobject voor de gemeente was, maar het mocht niet baten (en zou óf hij óf de krant het jaar 1900 hebben bedoeld…?) Later volgde kennelijk een compromis met een bootveer.
De selectie advertenties begint met eentje over een plezierboottocht van Gorcum naar Nieuwerkerk en dat moet wel naar de steiger op Kortenoord zijn geweest (Nieuwsblad voor Gorinchem e.o, 18 mei 1923). Daar bij die molen legden immers ook de Goudsche Boot en kortstondiger eveneens de groene stoomboten van Carsjens aan. (Deze adverteerde in 1901 nog met 'meer dan 50 stations zijn aan haar dienst gelegen' en ging in 1915 failliet.) In Moerkapelle verkochten B&W zelfs de bomen van de begraafplaats (De Gorcumer, 23 november 1935). De advertentie daarvan oogt precies als andere zakelijke annonces, er zal een normaal tarief voor zijn betaald en plaatsing zal vast niet tot deze ene krant uit Gorcum beperkt zijn gebleven. Een langwerpige advertentie is van een boelhuis op de eerder in deze rubriek bewonderde boerderij 'Ravesteijn' van de 2e Tocht in de Zuidplaspolder (De Gorcumer, 28 maart 1936). Een mini-advertentie is tot slot een dankbetuiging van 20 juni 1936: de leden van de ontbonden coöperatieve landbouwvereniging De Tijdgeest te Moordrecht betuigden hun dank aan advocaat mr S.H. Smit te Gouda 'voor de prettige en royale afwikkeling van de liquidatie hunner vereeniging'. De reden van die afwikkeling wordt er niet helderder op met zulke feestelijke dankwoorden. Is het beter om voortaan maar te schrijven dat men de onderneming staakte dan dat men failliet ging? Zou het archief van die landbouwvereniging nog ergens zijn, dan zou dat meer duidelijk kunnen maken. In dat geval wordt ook het schenken daarvan aan het streekarchief aanbevolen, net zoals Willem Hardijzer dat onlangs voorbeeldig deed met het archief van de afdeling Moordrecht van de Hollandsche Maatschappij van Landbouw (1898-1999).
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 9-12-2009
Reacties
Met genoegen heb ik de bijdrage van Adri den Boer gelezen. Steeds weer weet hij de vinger te leggen bij een stukje geschiedenis van een kern in en rond de Zuidplas. Het was mij niet bekend dat de krant van Gorcum regelmatig schreef over zaken in Moerkapelle. Het aantal 'hits' liegt er niet om. Vervolgens bedacht ik me dat als schrijfwijze ook nogal eens 'Moercapelle' gebezigd werd. En jawel: nog eens bijna 1500 (!) hits. Ongetwijfeld opnieuw schrijfstof voor de rubriek Toen en Nu!
Tenslotte: complimenten voor de site en alles wat het 'streekarchief' te bieden heeft.
