Nieuwerkerks decadentiebewijs?
Op 27 februari heeft de Oudheidkamer van de Historische Vereniging Nieuwerkerk aan den IJssel (HVN) weer een open middag. Als altijd zijn er aanwinsten. Nu wordt speciaal aandacht gevraagd voor een kenmerkend object uit de 'culturele identiteit' van Nieuwerkerks tuinbouwhistorie. Naast een nieuwe dubbelfoto van Wim Schuurs daarvan prijkt in deze aflevering een bekende oude foto van de bonenexport.
Het lid Trijntje Speksnijder uit Hilversum, geboren Nieuwerkerkse, schonk de HVN weer diverse zaken. Daarbij zat een sigarettenpijpje met mondstuk en een opdruk van het Nieuwerkerkse stationskoffiehuis 'Tuinderslust' van A. Razens. Deze moet uit de Eerste Wereldoorlog dateren. Bij het Nieuwerkerkse station (nu: eetcafé Cartoons) had men toen een groentenveiling (uit 1913) en er omheen groentenzouterijen. Het kon niet op met de export-per-trein van bonen naar Duitsland. Grasland werd gescheurd en kwam vol te staan met stokbonen. Nieuwerkerks veilingomzet steeg van 160.000 gulden in 1914 naar 1,5 miljoen gulden in 1918. Opbrengsten van honderd gulden per 'roe' waren niet ongewoon. 'Jong en oud beijvert zich met het afhalen van boonen,' aldus een ingezonden stuk in een krant. Onderwerp van de brief was dat de Nieuwerkerkse politie-agent met een ongenummerde hondekar bonen naar een zouterij reed. 'Zou deze man nu altijd maar tijd hebben om zich druk te maken met de boonen?', zo luidde de vraag. De agent was ook gemeentewerkman en grafdelver. De schrijver herinnerde zich uit raadsverslagen dat de burgemeester ontevreden was over het bonen afhalen in het lijkenhuisje op de begraafplaats. (Het kon formeel nog ook door het ontbreken van een instructie.) Het werden gouden tijden voor tuinders, de veiling, de zouterijen en wie en wat eigenlijk niet: zelfs voor de café's. Niets was te gek voor de tuinders. Een boekje van een Gouds veilingjubileum uit 1953 zou nog ophalen hoe men sigaren aanstak met een tientje en rondreed in landauers met op de borst zware gouden horlogekettingen. Door de wapenstilstand van 1918 stokte de uitvoer naar Duitsland. 'Iedereen hoopt dat de oorlog nog maar een poosje zal duren', zo zei een bekende Nieuwerkerker eerlijk, maar die hoop was tevergeefs. In de krant kwamen advertenties van boelhuizen aan de 1e en de 2e Tocht in de Zuidplaspolder. Aanbevolen werden broeiramen, rietmatten, bonenstokken en 'rotte mest'. Veiling en zouterijen gingen op de fles. Het was alleen de vraag maar wanneer, maar in jui 1925 meldden de kranten dat het faillissement was uitgesproken van de Nieuwerkerkse caféhouder A. Razens.
Niet alles was intussen verbrast: het spaargeld bij de Nieuwerkerkse Boerenleenbank steeg van 1914 tot 1918 ook van 92.000 naar 395.000 harde guldens. Waar elders kassiers de eigen voorkamer nog benutten, kon hier de oude burgemeestersvilla 'Buitenlust' aan de 's-Gravenweg worden gekocht als eerste bankgebouw. Veel werd al opgehaald in het jubileumboekje van de Rabobank Nieuwerkerk-Moordrecht uit 2004. Een tekenend plaatje van een sigarettenpijpje van een koffiehuis met de even tekenende naam 'Tuinderslust' was nog onbekend. Normaal was 'Tuinderslust' hoogstens de naam voor een stedelijke volkstuinvereniging, maar hier werd hij benut voor wat een stationskoffiehuis heette. Maar was toen een sigarettenpijpje zelf eigenlijk al geen stedelijk attribuut? Dat gebruikte een rokende tuinder eerder toch niet? Met het alternatief van tabak pruimen kon je ook beter doorwerken!
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal, 24-2-2010
