Bij een Hitlandse ‘nieuwjaarskaart’
Bijgaande fraaie sneeuwfoto maakte Mieke van Leeuwen een aantal jaren geleden aan de Nieuwerkerkse Groenendijk. Intussen staat er op die plek een vervangend pand. Dat is daar dan het derde in nog geen honderd jaar, want het afgebeelde tweede generatie-pand met trapgeveltje was meer historiserend dan oud. Het leek wel een 'Hans-en-Grietjehuisje' met ook een boogdeurtje in de voorgevel. Met sneeuw - zoals afgebeeld - was het geschikt voor het maken van een kerst- en nieuwjaarskaart, wat ook gebeurd is! Toch werd het pand begrijpelijkerwijs niet opgenomen in concept-monumenteninventarisaties van 1990 en 1998, terwijl het er toen nog wel was. Het léék alleen maar oud! De plek droeg eerst het adres Groenendijk 44, maar na een hernummering kreeg het een veel hoger nummer.
Over de oudste twee pandjes op deze plek werd minstens vier keren kort gepubliceerd. Het resultaat was niet altijd eender, maar citaten worden hier in volgorde weergegeven.
* Op 20 september 1930 plaatste het blad 'De Prins' bijgaande zwart-witfoto van krot en bewoner, met als onderschrift: "'De Kluizenaar' te Nieuwerkerk aan den IJssel, die zich in de afzondering van zijn schamele woning zeer tevreden voelt en niet op gezelschap gesteld is."
* Het boekje 'Nieuwerkerk in oude ansichten deel 1' van gemeente-ambtenaar C.J. Helmstrijd dateert van 1973, maar werd ook herdrukt. Hij benutte twee opnamen van het pand uit de gemeentelijke fotocollectie, thans aanwezig op het streekarchief. De oudste afbeelding is dezelfde van de publicatie van 1930, al dateert Helmstrijd de foto op enkele jaren eerder. Zijn bijschrift: "Groenendijk 44. De foto's zijn genomen voor en na de verbouwing, respectievelijk in 1928 en 1961. De foto van 1928 toont de toenmalige bewoner, de heer Ewout Verhoek, geboren op 28 juni 1850, van beroep visser." Het verschil in de plaatjes is onder andere het alleen voorkomen van de trapgevel op het nieuwste. De panden op beide plaatjes lijken nog minder op elkaar dan de oude en de nieuwe Batavier, dus was het echt niéuwbouw en geen vérbouw.
* Tegen 1985 schreef buurtvereniging-voorzitter Jan Schutter het boekje 'Een blik terug op Ver-Hitland'. Bij een foto van het huisje van voor 1930 noemde Schutter de weer afgebeelde Verhoek ook een kluizenaar. Volgens hem leefde hij van de jacht en de visserij in de polder, "…en soms werd er wel klandestien een borreltje gestookt". Zijn territorium was volgens Schutter voorzien van een bord 'Waarschuwing hier liggen voetangels en klemmen.' Schutter ging in zijn tekst ook uit van herbouw in plaats van verbouw van het pand. Over het trapgevelhuisje zei hij namelijk: 'Het is het tweede huis op dit stukje grond en wordt nu bewoond door de fam. Van Leers. Hiervoor is dit pandje, een juweeltje in de polder, door verschillende families niet uit de buurtschap afkomstig bewoond geweest, waarvan de eerste in ongeveer 1930. Dit was de familie Heijermans, een joods gezin uit Rotterdam. Deze zijn begonnen met de bouw van het voorste gedeelte. Toen na 1945 deze mensen niet meer terug kwamen, kwam de familie Van Bruggen, die bouwde het achterste gedeelte er aan.'
* Nieuwsbrief 44 van de Historische Vereniging nam in 2007 tekst op van oud-Nieuwerkerker Bart van Erkel uit Hoogvliet, ook over 'Joodse onderduikers welke de heer Van Bruggen gedurende de oorlogsjaren in zijn huisje onder aan de dijk verborgen hield.' (Dat is dus iets anders dan in het boekje van Schutter.) Gerrit van Bruggen was de kunstschilder van wie in het Rotterdams Gemeentearchief zoveels moois zit over Capelle en Rotterdam. Na de dood van zijn vrouw vertrok Van Bruggen naar elders. Zou hij toch zijn eigen huis niet eens (ook op doek) hebben geschilderd en zou dat dan niet ergens bewaard zijn? En zouden er van de bewoners nog meer verhalen bekend zijn?
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal, 07-01-2009
