Jacob van Dyk: Nieuwerkerkse veelschrijver in soorten
Jacob van Dyk, in 1745 in Vlaardingen geboren, was eerst turfdrager en baggerman, maar verhief zich uit 'dien lagen stand'. Hij werd in 1783 landsbelastinggaarder in Nieuwerkerk en zou dat in 1801 in Kralingen worden. Daarboven kon hij minstens goed dichten: protestants en patriots. In deze rubriek van 1 september 2004 is al behandeld dat hij met een superlang gedicht over 'De beste Burger' een prijs won. Hij schreef ook in zijn Nieuwerkerkse periode van 1783-1801 veel meer en daar staat intussen ook meer van op internet.
Hij won diverse prijzen en in Haarlem werden in 1789 zijn Gedichten (286 pagina's) uitgegeven. Hier lijkt daaruit zijn rijmwerk 'Aan mijn begunstigers' bij zijn benoeming in wat hij betitelt als het 'waetrig Nieuwerkerk' het meest passend. Die aanduiding mag treffend zijn voor in de veenplassen: het is anno 2012 te langdradig. Het in dit werk voorkomende portret en het slot van zijn voorwoord staan wel hierbij. Van Dijk schreef al een lang gedicht 'Wiskundige droom' over een tientallige verdeling van maten en gewichten toen nog niemand in Frankrijk en laat staan hier om de invoering van het decimale stelsel dacht! Op 7 februari 1795 dansten Nieuwerkerkers om hun Vrijheidsboom en in juli 1795 werd hun dominee Kumsius afgezet. Daar tussenin kwam in de Goudasche Courant van 4 mei 1795 een unieke advertentie: 'NB Geschiedenis der Omwenteling te Nieuwerkerk aan den IJssel. Op den 22 April j.l., beschreven door den Burger en beroemde Dichter, Jacob van Dyk, wordt heden in alle Vaderlandsche Boekwinkels á 2 Stuiv. uitgegeven.' Wie nog van school weet dat vaderlands hetzelfde is als patriots weet ook dat die Nieuwerkerkse fluwelen revolutie vol sympathie zal zijn beschreven…. Van dit werkje bleef geen exemplaar bewaard in een wetenschappelijke bibliotheek, maar wie weet komt het nog eens op de markt! Na hem heeft nog geen Nieuwerkerkse geschiedschrijver zo'n verspreiding gepresteerd…. In de Nagelatene Schriften van Van Dyk uit 1832/1834 (puur over gedichten) mankeert deze publicatie ook, net als een krantenstrijd van hem rond de Staatsregeling van 1798. Van Dyk was in zijn Nieuwerkerkse jaren korte tijd ook nog 'Volksvertegenwoordiger bij de Provisioneele Regeering van Holland'. In de Rotterdamsche Courant van 21 april 1798 schreef hij in een advertentie bij de 'zuivering der Grondvergadering' raar te zijn behandeld door het Nieuwerkerkse gemeentebestuur, toen op z'n Frans municipalen geheten: 'Dat hy daarop van het Stemrecht is ontzet, en echter vertrouwt, dat de Stem des geheelen Volks, dat hem voor waar Patriot kent, door geen zeven Municipalen zal worden overschreeuwd.' Op 26 april al had hij het voor elkaar dat die gemeentebestuurders een tegen-advertentie plaatsten met hun zeven namen eronder (Matthijs Moons was één van hen). Van het stukje van Van Dijk zou niks kloppen en zij deden alleen wat de zuiveringsagent voor het district Rotte en IJssel van hen eiste. (Medebewind is nog steeds een veelgebruikt bestuurlijk excuus.) Op 28 april reageerde Jacob van Dyk weer en dat lijkt dus lucratief voor de krant:'De Ondergeteekende, ziende, in dit Blad No. 50, dat zeven Municipalen hem beschuldigen van onwaarheid, daagt dezelven uit om de gewisselde stukken, In No 48 vermeld, ter lezing te leggen. Hy heeft alleen uit achting, ja, uit Schaamte, gezwegen dat zy, tegen zyne nadruklyke Waarschouwing, en met vergeting van hunne waarde, hebben gehandeld als redenlooze Werktuigen der Agenten: doch deze ontdekking was voor hun eigen pen bewaard. Nieuwerkerk den 27 April 1798. Jacob van Dyk'. Zie voor deze kranten de website www.kranten.kb.nl.
Van Dyks dichtwerken en een verhaal van hem over de dichtkunst staan intussen volledig als e-book op internet: zijn Gedichten van 1789 en de 2 delen van zijn Nagelatene Schriften uit 1834. Die laatste verschenen allicht na zijn overlijden. Dat sterven was in 1828 in Kralingen, waar hij in 1817 als belastingontvanger met pensioen ging. Daar werd hij ook begraven op het aloude kerkhof, nu de begraafplaats Oud-Kralingen geheten. (Toen hij daar werd begraven stond de kerk daar ook nog: de Hoflaankerk is van later datum.) Zijn nagelaten geschriften werden verzorgd door schoolmeester W. van den Hoonaard uit Hillegersberg nadat deze een levensschets over Van Dyk daar al op het Nutsdepartement had gepresenteerd. Zijn beroemdheid kan nog leuk worden geïllustreerd: die genoemde gedigitaliseerde twee delen kwamen uit de Koninklijke Bibliotheek van Monaco. De sticker zat er nog in. Curieus is ook nog dat de moderne patriot Jacob van Dyk eerder in Vlaardingen bij het Psalmenoproer van 1773 - nu breed bekend dankzij Maarten 't Hart - nog een fel voorstander was van de langzame zang met uithalen….
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal, 1-2-2012
