Over bestuurlijke elites van 2011, 1933 en 1795
'Ik kreeg een iPad, maar krijg hem eigenlijk niet aan de praat.' Dat zette een eerlijk Zuidplasraadslid op zijn weblog over dé bestuurlijke trofee van de afgelopen zomer. De gemeentelijke aanschaf was vanwege een bezuiniging op papier. In de voorzomer al was er een aanvaarde motie voor 25 euro eigen bijdrage voor een raadsuitje naar Vlaardingen, voorgesteld door iemand die ten slotte zelf niet mee zou gaan. Latere historici zullen dat géén symboolpolitiek vinden als het wordt gevolgd door een motie om de permanente raadsvergoedingen wat te verlagen. In de bezuinigingslijsten mankeert die mogelijkheid zelfs, dat moet door B&W zijn vergeten op de (goedkope) veensessie in Moordrecht. De raad kàn echter zijn eigen verantwoordelijkheid nemen en mag 20% onder het maximum gaan zitten. Binnenlandse Zaken was namelijk zo verstandig voor raadsvergoedingen maxima per inwonerklasse vast te stellen en de meeste raden gingen subiet op dat maximum zitten. (Zie voor bedragen www.vng.nl; in Zuidplas is dat per lid bijvoorbeeld meer dan de subsidie voor wel drie oudheidkamers samen.) Eerder, toen gemeenteraden nog slechts marginaal werd betaald, werd er bij een crisis op eigen inkomsten gekort, omdat men niet alleen op ànderen wilde bezuinigen. Hoe zat dat bijvoorbeeld in Nieuwerkerk?
De begroting voor 1933 was aan de orde en daar zat korten van 3% op salarissen bij. (Een circulaire van Gedeputeerde Staten (GS) vond dat nodig, maar stelde ook dat meer korten in overweging kòn worden genomen.) De rode SDAP met Johannes Tom als woordvoerder was tegen elke verlaging. Hij was zo kien dat al te bestrijden bij de salarispost van de burgemeester. Warmoezier Maaskant van de ARP ('de crisis is blijvend') vond 3% niet eens een echte verlaging. Hij wilde het salaris van burgemeester Jas gelijk met 10% verlagen en kijken of GS dat goed vonden. De burgemeester wilde desnoods wel verlagen als 'aanpassen aan het gezonken levenspeil', er was veel goedkoper geworden, maar dan geleidelijk. 'Bullebak' Dijksman (Vrijheidsbond) was onverbloemd als altijd. 'Het kan goed zijn, dat GS niet goedkeuren dat de Raad de salarissen van burgemeester en secretaris verlaagt. In dat geval hoeft de Voorzitter ook niet bevreesd te zijn voor zijn salaris', zo kwam in de toch doorgaans stevig gekuiste notulen terecht. De verlagingen, ook voor meer ambtenaren, werden doorgevoerd met zeven tegen vier stemmen; alleen de twee wethouders en de twee SDAP-ers waren tegen. De wethouders Stout van Gemeentebelang en Willem van Waasbergen van de CHU hadden al wel hun eigen salaris verlaagd voorgesteld! Tuinder Koolhaas van de CHU stelde voor om het presentiegeld voor de raad te schrappen, Verboom van de SGP wilde terug naar één gulden en Tom was weer tegen. Schrappen gebeurde niet en verlagen niet direct, maar wel eind 1933 bij de begroting voor 1934. Men ging van drie naar twee gulden per vergadering met weer de SDAP tegen. Intussen hadden GS de salariskorting van 10% niet goedgekeurd, maar de raad sleepte er wel een korting van 5% uit in plaats van de ooit door GS voorgestelde 3%. Kérels waren het wel, zoals ook op bijgaande foto van rond 1930 te zien is.
De Capelse raad besloot op 28 maart 1934 met daar ook de SDAP tegen tot verlaging van haar eigen presentiegeld alvorens men anderen ging korten. Men verminderde daar de aanwezigheidstoelage maar van f 3,-- naar f 2,50 per vergadering. De ironie der geschiedenis: de Capelse SP was in deze geen moreel opvolger van de SDAP, maar stelde in 2010 juist 20% verlaging van de raadsvergoeding voor. Men kreeg slechts steun van één PvdA-er en de CU….
In dank afgenomen zal het herinneren aan het korten op eigen vergoedingen niet worden. De reacties zullen op de weblog wel altijd minder zijn dan die op een preek van dominee Cornelis Kumsius van 1793 in de Nieuwerkerkse dorpskerk. Hij werd in 1795 afgezet door het dorpsbestuur. (De patriotten deden het tegenovergestelde van de door hen gepropageerde scheiding tussen kerk en staat.) De dominee heette een 'allerschadelijkst sujet', omdat hij bijvoorbeeld de vlucht van koning David voor Saul zó had afgeschilderd, dat het volk aan de naar Engeland vertrokken prins Willem V zou denken. De weerlegging van de dominee in een apart boekje is in 1973 samengevat in de dorpskerk-uitgave 'Met veel volcx in vreugt'. (In te zien in de bibliotheek en op het streekarchief; op die laatste plek is het boekje van 1795 dat zelf ook!) Dominee Kumsius snapte er niets van, omdat ook het dorpsbestuur bij beroepen van elders op zijn blijven had aangedrongen. Dan komt een bij dit onderwerp passend stukje: 'Ge vraagd, van waar die verandering? - Ik heb eens eene Redevoering over het eerste gedeelte van het 21ste vs. Van 't 18 Hoofdstuk van Exodus gedaan, waar in ik verscheidene gebreken, die er in den Regent, konden plaats hebben, op een bescheidene wijze heb tegengegaan, zedert dien tijd en dat is al van 25 July 1793, zijn de hekkens zigtbaar verhangen.' Wat staat er in de toen benutte Statenvertaling in Exodus 18 vers 21a over hoe Mozes volgens zijn schoonvader leiders van het volk moest kiezen? 'Doch zie gij om, onder al het volk, naar kloeke mannen, God vrezende, waarachtige mannen, de gierigheid hatende.' De preek daarover beviel de mannen in de regeringsbank, en zeker de plaatsvervangend schout annex secretaris Cornelis van Cappellen, heel niet. (Zou hij zelf niet een paar jaar later worden afgezet vanwege fraude met de haardasbaten voor het armenfonds?) Ds Kumsius was ervan overtuigd dat men voor die preek van 1793 in 1795 wraak nam. Hij vroeg zich ook af of hij alle dorpsbestuurders wel onder zijn beschuldigers kon rekenen. Twee ervan, Mattys Moons en Klaas Verwoert, waren namelijk 'Roomschgezinden, die gevolgelijk mij niet hebben horen prediken'. Het hielp evenmin als de prachtbrief van zijn kerkenraad, 'overjarig koren' waar hun opvolgers zich nòg niet voor hoeven te schamen. De kerkenraad weigerde om haar predikant te vervangen. Ze kreeg aanmaningen en dreigementen om een nieuwe predikant te beroepen en traden ten slotte allen af. Ze weigerden ook mee te werken aan het kiezen van een nieuwe kerkenraad. Dat deed toen de classis (regio) en in 1796 kwam er een opvolger. Toch leidde het niet tot een kerkscheuring en werd alles weer rustig. Dominee Kumsius deed (pas) in 1798 intrede in Ouwerkerk op Schouwen. Hij mag misschien nog weleens een Nieuwerkerkse straat naar hem vernoemd krijgen, bij Johannes Tom gebeurde dat al!
Verschenen in de rubriek Toen & NU in: Het Kanaal 19-10-2011
Reacties
Op 29 juni 2010 verwierp de gemeenteraad van Zuidplas een SP motie tot verlaging van de raadswedde van 10%. Alleen tijdelijk SP raadslid mw. Borrman en VVD raadslid Hordijk stemde voor, de overige raadsleden stemde niet in en enkelen waren zelf boos over het voorstel.
