Architect Leen Tol (1885-1944) geboren Nieuwerkerker
In de Toen & Nu van vorige week waren wat oude advertenties uit oude Gorcumse kranten overgenomen. Eén kleintje uit de daarvoor gemaakte selectie is echter graag tot deze editie bewaard. Het gaat om die van architect Leen Tol jr uit Lisse voor zeg maar een villa van plantenkweker Bier aan de 's-Gravenweg. De advertentie stond op 30 augustus en 2 september 1939 in De Gorcumer (de ene keer met telefoonnummer 3504 en de andere keer met 3405…). Wie was die Leen Tol en waarom had Nieuwerkerker Bier een architect uit Lisse?
Het gebouw van de Rijks Middelbare Tuinbouwschool in Lisse - nu een monumentaal bedrijfsverzamelgebouw - werd in 1910 ontworpen door de architecten Van Nes en Tol te Rotterdam. Het succes van dit bouwwerk was voor Leen Tol, architect BNA, aanleiding zich in Lisse te vestigen. Naast een bekend front van een bloembollenveiling volgden vele huizen. Het waren grote, meest witgepleisterde villa's voor de rijke bollenboeren, maar ook hun bollenschuren en het oude politiebureau in Noordwijk hoorden bij het werk. Deze Leen Tol jr werd in 1885 in Nieuwerkerk aan den IJssel geboren en overleed in 1944 in Lisse. Hij was de vierde en jongste zoon van Leendert Tol sr en Anna Roodzand. Dat gezin kwam in 1875, met toen nog maar twee zonen, vanuit Dirksland, toen pa de eerste hoofdonderwijzer werd op de splinternieuwe Openbare Lagere School 2 aan de Nieuwerkerkse 's-Gravenweg. Hij zou het tot zijn pensioen blijven.
Architect Leen Tol jr ontwierp aan deze zelfde 's-Gravenweg in 1925 een huisje voor zijn ouders (vlakbij De Britten). Het was voor de tijd dat senior met pensioen ging en de hoofdenwoning verderop aan de andere kant van de weg had moeten verlaten. Het seniorenhuisje is in 1999 afgebroken en vervangen door een ander pand met het adres 's-Gravenweg 149. De twee bijgaande foto's zijn van dit voormalige Tol-pand aan de 's-Gravenweg. Op de ene foto staan de gepensioneerde bovenmeester en zijn vrouw voor het nieuwe pand. Op de andere foto zit het bovenmeestersechtpaar Tol-Roodzand met architect Leen Tol jr aan de achterkant. De jongere vrouw en de man rechts met pijp zijn onbekend, maar kunnen ook familie zijn. (De huidige Prins Willem Alexanderschool is de opvolger van Openbare Lagere School 2 en wordt hierbij dus geconfronteerd met foto's van haar eerste hoofd!) Dank voor de foto's aan Marleen Tol te Oegstgeest.
In 1939 ontwierp Leen Tol jr dus een villa voor zijn schoolgenoot Gerhard Jan Bier (1875). De aanbesteding was op 6 september 1939 in het café van J. Honkoop, nog steeds bestaand als l'Espérance aan de 's-Gravenweg. Het pand van kweker Bier (nu nr 316) werd net zo lichtgepleisterd als die villa's in de Bollenstreek. Heette daar een villa Heruma naar Henk, Ruud en Marie of zo, bij Bier werd het pand toen of later op dezelfde tour naar de kinderen Majadige genoemd… De veel latere Welstandsnota ging de architectuur publiek waarderen en de villa kwam ook op een van de kladjes voor een eventuele gemeentelijke monumentenlijst. De nadien verbouwde villa is zonder twijfel dé Nieuwerkerkse bakermat van de VVD. Die afdeling werd daar opgericht en Bep Bier-Reitsma werd er de eerste lijsttrekker en het eerste raadslid van. (Het is onlangs nog opgehaald bij Nieuwerkerks bestuurlijk afscheidsfeest.) Juist daarom is het stug, dat uitgerekend de liberale webstek vvdhillegom.nl Leen Tol jr veel te beperkt en haast denigrerend een 'bollenschurenarchitect' noemt. Men heeft het dan wel over de kwekerij Veelzorg, bekend uit het Avro-tv-programma Restauratie, maar toch…. De website bollenstreek.allesvan.nl beging dezelfde eenzijdigheid en een ieder mag zelf raden welke van de twee het van de ander overnam.
Of de oud-Nieuwerkerker nog meer panden in zijn geboorteplaats ontwierp is zomaar niet te achterhalen: de bouwvergunningen mankeren nog op het streekarchief en zijn dus ontoegankelijk. Op die bewaarplaats in Gouda heeft men van hem zeker bouwtekeningen uit 1921 van een pand aan de Graaf Florisweg daar. En dat is bepaald géén bollenschuur….
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 16-12-2009
