Gouderak: ijs in IJssel vanaf Moordrecht

IJzige Sanderskaart van Moordrecht-Gouderak

2 februari 2011 door Adri den Boer 5 reacties

Rond 1920 werd bijgaande ansichtkaart uitgegeven en iets later verstuurd. 'Riviergezicht bij IJsgang. Moordrecht' is de in dit jaargetijde passende titel. De foto is in Moordrecht gemaakt vanaf de kade naast het wijkje, met over het water de veerstoep op Gouderak! Dit exemplaar van de kaart werd verzonden aan kaashandelaar W. van der Schaft in Bodegraven. Volgens andere bronnen was zijn zaak op Kerkstraat 154, maar dat hoefde er nog niet bij te worden gezet (laat staan een postcode). De familie Van den Berg uit Moordrecht verzond de kaart. Dochter Dirkje had bij die familie Van der Schaft in Bodegraven gelogeerd. Men liet hen vanuit Moordt weten dat ze thuis weer goed was aangekomen en het 'heel best naar haar zin had gehad'. Men vervolgde zelfs met: 'Wij waren maar van gedachten dat ze een beetje te druk voor u zou wezen, want ze is nogal woelig.' Dank en de groeten besloten het verhaal. Aan de adreszijde staat ook de uitgever er bescheiden op: E.S.U. Het levensverhaal van deze man is zeer contrasterend met het knus kaartgebruik.

Van Eduard Sanders zijn prachtige ansicht- en fotokaarten bekend, verspreid genomen over geheel Nederland en ook de hele Kanaalregio. Hij fotografeerde dorpsgezichten, meestal huizen met daarvoor de bewoners, neringhouders en kleine middenstanders. (Deze wat dat betreft ijzig kale kaart is in dat opzicht uniek.) Zijn kaarten worden inmiddels door verzamelaars gewaardeerd en bevinden zich ook in openbare collecties als die van het streekarchief. Eduard Sanders en zijn broer Comprecht Sanders waren telgen uit een omvangrijke joodse fotografenfamilie uit Groningen. Hun vader Levie Comprecht Sanders was waarschijnlijk ook al fotograaf.
Eduard Sanders was in Groningen als fotograaf werkzaam van 1905 tot 1922. Hij had daar een winkel aan de Warmoesstraat 13. In 1913 vestigde hij zich metterwoon al in Utrecht, centraal gelegen om overal foto's te kunnen gaan maken. Wellicht heeft zijn broer de zaak in Groningen voortgezet. E.S.U. betekent in elk geval Eduard Sanders Utrecht. Na de dood van zijn vrouw, Leentje Bollegraaf, in 1937 was hij eigenaar van de uitgeverij "Rembrandt Engros", gespecialiseerd in prentbriefkaarten en stadsgezichten van geheel Nederland. In de oorlog woonde de familie op Westerstraat 31 in Utrecht en men adverteerde op 31 oktober 1941 nog in 'Het Joodsche Weekblad' met 'Te Utrecht wordt in gezin van 4 personen (ritueel huish.) meisje gevraagd.' Als alle Joden moesten ze in het voorjaar van 1942 de Davidsster gaan dragen en verloren ze in juli 1942 hun telefoonaansluiting na het niet kunnen tekenen van een Ariërverklaring voor de PTT. In juni 1942 had Generalkommissar Schmidt in Zeist op een gemeenschappelijke vergadering van de NSB en de NSDAP herhaald wat Hitler in 1939 zei: 'Het Jodendom wordt hier en in geheel Europa vernietigd' en dat haalde de pers weer. Letterlijk nemen daarvan was ongelooflijk. In augustus 1942 werden de eerste groep Utrechtse Joden gedeporteerd. De familie Sanders behoorde daarbij. Eduard zelf (1886) kwam om in Warschau op 24 augustus 1942. De dochters Alida (1919) en Evaline (1925) werden op dezelfde dag van 30 september 1942 in Auschwitz vermoord. De inwonende verwante Evelina Grietje Sanders-Kats (1895), chef-telefoniste, was dat al op 24 augustus 1942. Broer Comprecht kwam om in het vernietigingskamp Sobibor.

Volgens de website www.joodsmonument.nl is bekend dat daarvóór waardevolle voorwerpen van dit gezin Sanders werden ingeleverd bij de nazi-roofbank Lippmann-Rosenthal te Amsterdam. Jodenvervolging inclusief de trein naar Westerbork werden daardoor en daaruit betaald: het kostte de Nederlanders en Duitsers niets.

'Wie kennis vermeerdert, vermeerdert smart', aldus een bekende spreuk van Salomo. Dat geldt ook voor het bekijken van de haast volkskundige Sanders-ansichtkaarten. ('Volksche' zeiden de NSB-ers graag en ze vonden dat mooi!) Met de kennis van de betekenis van de afkorting E.S.U. is het bekijken van deze kaarten anders dan voordien. R. de Bruijn schreef voor drukker/uitgever Vis uit Alphen in 1982 het boekje 'Groeten uit Moordrecht' met daarin in zwart-wit ook een exemplaar van de hierbij afgebeelde kaart. Voorin zijn boekje nam hij een lijstje op met de uitgevers van de ansichtkaarten van Moordrecht. Voor de serie van tien steendruk-kaarten, waarvan dit er eentje is, veronderstelde hij: 'De Duitse? uitgeverij E.S.U.'. Het vraagteken stond er nog wel….

Correctie daarvan en memoreren blijft nodig, omdat juist de bezetter en zijn handlangers wilden dat Nederland en haar historie er zo uit zouden zien dat er nooit Joden hadden gewoond. De pers kreeg de instructie namen van Joden, die in de Nederlandse geschiedenis op welk gebied ook een belangrijke rol hadden gespeeld, niet meer te vermelden! De Bruijn zal overigens zeker te goeder trouw zijn geweest en maakte zijn veronderstelling persklaar vóórdat internet hem te hulp kon komen.

Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 2-2-2011