Gouda Mallemolen ANWB bord klein kaartdetail

Plaspoel- of Zuidplaspolder?

12 oktober 2010 door Adri den Boer 4 reacties

'Al wat men op aarde ziet, volmaaktheid vindt men niet.' Die spreuk prijkt op de hekpalen van de monumentale boerderij van (nu) de familie Quispel aan de Nieuwerkerkse 's-Gravenweg 88 en het is waar. In september werd in Gouda de in 1804 voor Moordrecht door een Zevenhuizenaar gebouwde Mallemolen aan de Eerste Moordrechtse Tiendeweg na een pracht van een restauratie heropend. (Op 17 februari 2010 prijkte in deze rubriek al de aflevering 'Mallemolen was ooit Moordts'.) Ook het naastgelegen vervangende (nu lege) zuiggasgemaal van 1904 werd gerestaureerd en zag er piekfijn uit. Toch was er één detail goed mis. Er prijkte bij het complex een nieuw ANWB-informatiebord met een feilloze tekst, maar een foute kaart. Er werd keurig op vermeld dat de Oostpolder in 1863 ontstond door fusie van oude polderdelen die niet waren verveend en dus later ook niet in de Zuidplaspolder waren opgegaan. Ter toelichting werd een kaart naar 1928 opgenomen met het domein van de Oostpolder, reikend tot de Snellesluis in Moordrecht toe. Op die kaart nu (hierbij afgebeeld) werd de naastgelegen Zuidplaspolder weergegeven als de Plaspoelpolder…. Natuurlijk werd de Zuidplas vaak kortweg 'de plas' genoemd, zelfs in de naam van de Plasweg in Waddinxveen. De Plaspoelpolder echter was alleen een polder en is nu een bedrijventerrein in de gemeente Rijswijk (ZH)!

Allicht beperkt deze rubriek zich niet tot detailkritiek. Waar eerder al over met name het oude molenverhaal is geschreven, past nu aandacht voor het wedervaren van de Oostpolder en het latere gemaal daarvan. Die polder was 500 hectare groot en werd sinds haar ontstaan in 1863 bemalen door twee van de oude polders resterende molens: de Mallemolen en de Handmolen. In 1904 werd hun taak overgenomen door een motorgemaal en de Handmolen sneuvelde in 1907 voor de bouw van een nieuwe spoorbrug over de Gouwe. De romp van de Mallemolen werd de machinistenwoning voor het gemaal. Het gemaal zelf had een Deutz-zuiggasmotor (22 pk), die een centrifugaalpomp aandreef. Zo'n motor was toen een moderniteit. Zuiggasmotoren waren zuinig en effectief, maar voor het bereiden van het gas was een vrij ingewikkelde installatie nodig. Het gemaal was, zij het nadien geëlectrificeerd, tot voor kort nog steeds in functie voor het bemalen van het omliggende gebied, dat thans nagenoeg geheel bebouwd is. Door de aanleg van het nieuwe verbindingskanaal tussen de IJssel en de Gouwe met de Julianasluis (1936) annex het toevoerkanaal naar het nieuwe gemaal Pijnacker Hordijk werd een stuk van de Oostpolder afgesneden. Dit afgesneden gebied, waarin ook molen en gemaal staan, is daarbij overgegaan van het hoogheemraadschap van Schieland naar dat van Rijnland. Het gemaal kon vanaf toen niets meer betekenen voor de ook Moordrechtse 'bovenlanden'. Voor het andere, zuidelijke, deel van de Oostpolder in Schieland, waar die landen in lagen (355 ha), kwam al in 1933 een extra, nieuw gemaal aan de Broekweg. (Namen met windstreken zijn waardeloos. Omdat de naam Oostpolder evenmin uniek was als de naam Zuidplas werd de eerste formeel maar aangeduid als 'Oostpolder in Schieland'.) Zowel dat nu geëlectrificeerde gemaal van 1933 als het nu lege gemaal van 1904 werd gebouwd om ook Moordrechters droge voeten te geven. Dat het hierbij afgebeelde oude gemaal dat maar deed van 1904-1933 was de schuld van de nieuwe verbinding tussen IJssel en Gouwe.

In november 2009 deed de gemeente Gouda een persbericht uitgaan voor een bistrobeheerder in het gerestaureerde oude gemaal. Met de opening was die nog niet gearriveerd, maar werden er in die ruimte wel gemeentelijke boekjes, koffie en broodjes aangeboden. De ooit Moordse molen is dankzij Gouda gerestaureerd en elke zaterdag voor het publiek geopend.

Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 13-10-2010