Moordse boerderijen in Westergouwe
'Kan ik me al inschrijven voor een huis? Nee, nog niet. We hopen hierover in de loop van 2008 meer bekend te kunnen maken.' Dat meldt de gemeentelijke website www.gouda.nl in 2011 nog steeds bij de beantwoording zogenáámde 'veelgestelde vragen' over het project Westergouwe. De genoemde ambtelijk-bestuurlijke hoop werd dus de bodem ingeslagen. Volgens de projectwebsite www.westergouwe.eu wordt er vanaf 2010 gebouwd. (Een voordeel van internet was toch frequent kunnen bijhouden en publiceren van data?) De knop 'Actuele info' op die webstek zegt nu al tijden: 'In bewerking. Hier treft u binnenkort actuele informatie aan over het project Westergouwe.' Hoewel de pr-borden met de ravottende kinderen 'We kunnen haast niet wachten' slijten, gebeurt er weinig. Je snapt niet dat die grenscorrectie tussen Gouda en Moordrecht zó vroeg al nodig was (al was het voor het cultuurbehoud wel het beste!). Bij de opening van het Weeshuis als raadhuis anno 1978 zei oud-raadslid Gort nog tegen de Goudse burgemeester Van Hofwegen na diens speech: 'Moordrecht accepteert geen quasi-vriendelijke inhaligheid van buurgemeenten'. Het haalde de Goudsche Courant, maar ook dat politieke statement bleek maar tijdelijk….
Voor deze bijdrage is niet gekeken naar wat er in Westergouwe moet kómen, maar naar wat er aan boerderijen al stáát. Ze waren lange tijd Moords, ze zijn dat gevoelsmatig en in tal van bestanden nog steeds, en vandaar de aandacht hier. Het Masterplan Waterstad Westergouwe, in 2005 gemaakt door twee externe bureau's, is ook positief over de hoeves. Het bevat mooie boerderijfoto's, exterieurs, maar ook een door een ijzeren stalraam naar buiten genomen plaatje….
Het Masterplan: 'De meest waardevolle boerderijclusters worden, als verwijzing naar het vroeger agrarisch gebruik, in het masterplan geïntegreerd. De boerderij die aan de westzijde aan de provinciale weg staat is rijksmonument. Bij dit monument hoort een prachtige omgrachte boerderijtuin met hoogstamboomgaard, slingervijver en wilgenlaantje. Om te voorkomen dat deze boerderij foot-loose in de nieuwe stedelijke context komt te staan, wordt rond de boerderij een royaal erf vrijgehouden.'
De boerderij is Rijksmonument nummer 30095, op internetbestanden nog gelegen in Moordrecht en met een flut-summiere Redengevende Omschrijving: 'Boerderij, blijkens een stichtingssteen uit 1850, onder rieten wolfdak. Puntgevel, waarin vensters met luiken en schuiframen.' Deze boerderij werd gebouwd voor de rijke familie Van Houweninge, maar in 1860 al gekocht door boer Bikker. Het klokketorentje, met een klok om het personeel voor de schaft te waarschuwen, begaf het bij een storm in 1944. Het klokje van maar 16 kilo kwam op zolder terecht. Het werd in 1954 voor 125 gulden door een nazaat Bikker verkocht aan de Gereformeerde Kerk voor hun nieuwbouw aan de Molenlaan. Daar hangt het nog steeds in de nu Protestantse kerk. De boerderij kreeg wel een nieuw torentje, maar dat bleef leeg. (Panc Vink toonde in 1992 in zijn jubileumboek van genoemde kerk al te weten waar de klepel hing.)
Op 12 mei 2010 was deze rubriek gewijd aan 'Nooitgedacht in Moordrecht in WOII' en werd naast een Westergouwebord deze boerderij aan de Provincialeweg (met oprijlaan van 200 meter!) al afgebeeld. Het Masterplan: 'Boerderij Nooitgedacht is opgenomen in de MIP-lijst (monumenten-inventarisatie-project). Ook deze boerderij wordt gehandhaafd, bij voorkeur met vrij zicht op de Provincialeweg.' De gemeente Moordrecht zelf deed niets met de provinciale MIP-lijst van drs Lore Nizet van 1991, terwijl vele andere gemeenten die wel als basis voor een gemeentelijke monumentenlijst benutten! De provincie inventariseerde in rapporten per gemeente, in deze regio dus in 1991 uitgegeven, de zogenaamde Jongere Bouwkunst van 1800-1945. En eerlijk is eerlijk: Gouda gebruikte deze MIP-lijst in 2005 dus wel om behoud van Nooitgedacht mee te motiveren. Zuidplas gedroeg zich met het erfgoed niet beter dan Moordrecht. De woningbouwvereniging wilde aan de Stevensstraat 42 tuindorphuizen voor ooit KVT-arbeiders slopen en dus liet men in 2010 maar een nieuw bestemmingsplan maken. De paragraaf Cultuurhistorie daarvan: 'De woningen langs beide zijden van de Stevensstraat tussen de Middelweg en de Meester Lallemanstraat zijn opgenomen in het Monumenten Inventarisatie project (MIP) van de provincie Zuid-Holland. Het complex is redelijk gaaf en herkenbaar en is daarmee van belang voor de geschiedenis van de sociale woningbouw en de uitbreiding van de plaats Moordrecht.'
Tot zover een mooie tekst. Omdat Moordrecht niets met de MIP-lijst deed en dus geen enkel gemeentelijk monument aanwees, kòn men er door de ingehuurde marionetten achter laten tikken: 'De woningen hebben echter geen officiële status als gemeentelijk of wel rijksmonument.' (Moest men van wat tegenwoordig heet 'linkse hobby's' niks hebben en zorgde men zo als politieke elite voor het verdwijnen van arbeidersmonumenten?) Juist met het oog op het afstaan van grond aan Gouda en het opgaan van het restant in Zuidplas had de raad van Moordrecht gemeentelijke monumenten (met het Weeshuis voorop) moeten vaststellen voor ze zieltogend werd, maar ook die bestuurskracht mankeerde. De provincie leverde gratis de MIP al als onderbouwing, samen met 2%-restauratiehypotheken voor de eigenaren!
De laatste hier uit het Goudse Masterplan Waterstad Westergouwe te citeren zin is van een heel wat beter niveau:'Tot slot wordt de drielingboerderij aan de Ringdijk binnen het stedenbouwkundig plan ingepast.' De drielingboerderij bestaat uit de identieke hoeven Vrede-oord, Welgelegen en Voorzorg aan de Provincialeweg. De hoeven zijn ouder dan de Woningwet en er ging dus nog geen bouwtekening naar de gemeente. Een ingekleurde bouwtekening van de hand van J.A. Kusters van één van de drieling, de boerderij Vrede-oord, bevindt zich nu echter toch op het streekarchief. Hij zit in het archiefje van de Nieuwerkerkse steenplaats Klein-Hitland, tevens familie-archief Mijnlieff! A.C. Mijnlieff te Krimpen aan den IJssel - vader van de 'vrouwe van Hitland' Gré Mijnlieff-Mijnlieff - liet hem in 1883 maken. De drie hoeven waren beleggingsboerderijen. Eén tekening volstond en de andere twee namen zijn dus Welgelegen en Voorzorg. Zou dat laatste op een royale private pensioenvoorziening duiden? Om misverstanden te voorkomen: niet voor het personeel, maar voor de familie zelf.
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 12-1-2011
Reacties
Van Henk Kortenoeven. Mijn broer Arie en ik speelden vaak op de boerderij "Welgelegen" aan de Ringdijk zoals die weg bij ons bekend was en toen nog behorende bij de gemeente Moordrecht. Daar was toen boer Teunis van der Bas de baas. Mijn broer en ik gingen vaak op avontuur uit ook in de omgeving. Die boerderij was voor ons op zich al een avontuur, groot, koeien, weilanden, sloten, allemaal dingen die voor ons indrukwekkend waren. Wij waren immers kinderen van vijf of zes jaar oud. Achter die boerderij had je dan een grote hooiberg en dan kon boer Van der Bas gemakkelijk het hooi bij de koeien in de stal krijgen. Bieten die werden gemalen in een soort handmatige machine, de lucht van al dat landelijke, prachtig vonden we dat. Het was een avontuur op zichzelf. Zo weet ik nog bijvoorbeeld dat we ook wel kattekwaad uithaalden zoals de sneeuwklokjes plukken van boer Van der Bas. Dat mocht natuurlijk niet want die stonden in de voortuin. Wij speelden ook in de omgeving en dus kenden we ook de boerderij Vrede.oord. Daar was volgens mijn herinnering een boer Tober de baas. Ik weet niet of dat juist is want herinneringen zijn soms niet meer precies. Mijn broer en ik vonden in de beginjaren vijftig (vorige eeuw) soms ook wel munitie en die gaven wij dan aan onze vader Adrianus Kortenoeven. Wat hij ermee deed weet ik niet meer. Kennelijk was dat achtergebleven of weggeworpen munitie in verband met de oorlog. Ook zagen we wel een granaat of bom die uit het kanaal was opgedregd. Er liep daar immers een spoorlijn van en naar Rotterdam en Den Haag waarop vervoer plaatsvond van en voor de Duitsers. Er werd gebombardeerd volgens schrijven van diverse mensen en mijn vader vertelde wel dat er veel zijn neergekomen die niet zijn ontploft. Dus die moeten kennelijk nog in dat veen daar in de Zuidplaspolder liggen. In verband met die bouwplannen van Gouda zou ik dus zeker een goed onderzoek laten plegen naar die geschiedenis, immers door het zachte veen kunnen op meters diepte nog explosieven liggen. Er is door diverse schrijvers over geschreven maar tegenwoordig hoor je daar niet veel meer over. Misschien te lang geleden? In ieder geval lijkt het mij niet ongevaarlijk in dat gebied waar men wil bouwen. Verder hoop ik dat genoemde drie boerderijen worden beschermd en in ere worden gehouden als monument. Wellicht kan er een verhaal over worden gemaakt in historisch perspectief. Immers als deze boerderijen zouden verdwijnen dan zou ook de geschiedenis verdwijnen. Dat zou zonde zijn. De laatste tijd heb ik daar nog rondgereden. Alles lijkt nog precies als in de jaren vijftig. Straks is het weg, de polder is er niet meer, alles anders en vergeten. Ik mag van harte wensen dat de boerderijen mogen blijven bestaan. Groeten van Henk Kortenoeven.
In aanvulling op mijn eerdere bericht heb ik helaas moeten constateren dat er een flink begin is gemaakt met het slopen van diverse boerderijen in de Zuidplaspolder. Ik heb in de week voor Pasen nog eens door dat gebied gereden. Ik zag toen dat er volgens mijn waarnemingen al vier boerderijen waren gesloopt. Waaronder de historische boerderij Nooitgedacht waar zoveel over is geschreven. Ik zag dat slopers bezig waren het met de grond gelijk te maken. Zag alleen de voorgevel nog staan. Wat jammer. Ik keek vanaf de Provinciale Weg de polder in wat kennelijk Westergouwe heet tegenwoordig. De bomen groen en als het ware omringend de sloopwerkzaamheden. Als je het niet weet dan zie je niets, het verkeer op de N456 raast gewoon voorbij. Ik zag wel dat de boerderijen langs de Provinciale Weg er nog wel stonden. Voorzorg, Welgelegen en Vrede.oord. Bij de boerderij Voorzorg zag ik wel de dikke ijzeren platen liggen waarover kennelijk puin werd afgevoerd. Ik dacht bij mezelf: "Zullen ze nu echt alle boerderijen gaan slopen?" Is er nu echt niemand die iets wil bewaren? Alles maar afbreken en dumpen? Ik begrijp wel dat niemand de toekomst tegen kan houden maar als ik zo over dat mooie groene land keek dan bedacht ik mij dat dit poldergebied toch een geschiedenis had? Er is geschreven door diverse mensen die toch niet de minsten waren, en nog. Ik reed nog een stuk verder richting Julianasluis en toen sloeg ik af naar links de Oostringdijk op, zag dat daar rechts ook de boerderij al gesloopt was. Er stond slechts een hekwerk als herinnering aan die boerderij. Dan reed ik verder de Oostringrijk op, prachtig groen, de weilanden. Zag ook die prachtige ringvaart die er wel zal blijven. Stukje verder gereden zag ik dat daar slopers ook aan het opruimen waren. Was dit niet de boerderij waar over geschreven werd dat daar "De schrik van Gouda" vandaan kwam? Zag vrachtwagens geladen worden maar een boerderij was niet meer te zien. De restanten verdwenen in de laadbak van een vrachtauto. Het was prachtig weer en daar waar ooit die boerderij had gestaan zag ik nog staan een prachtige kastanjeboom, groot, een dikke stam, in bloei, wat mooi. Er stonden nog meer bomen en ook in mooi blad. Dus nu resteerde nog de bomen, wellicht stonden die daar al lang. Wat mij deugd deed was dat deze bomen er nog stonden, niet in mootjes gezaagd. Ik stond daar even stil bij die bomen en draaide een sjekkie. Vervolgens pakte ik mijn fototoestel en maakte een aantal foto's. Echter zonder boerderij zoals ook bij die andere verdwenen boerderijen waar ook de bomen en struiken nog om het terrein stonden. Zo maakte ik ook van de andere plaatsen foto's. Kennelijk zijn de verdwenen boerderijen met een geschiedenis nu ten onder gegaan. Zullen de overgebleven boerderijen, de laatsten, ook verdwijnen? Ik hoop het niet, ik hoop dat er iets van blijft bestaan. Ik hoop dat de bestuurders iets van het verleden laten bestaan. Dat moet toch wel kunnen? Verder hoop ik dat men voordat de sloop een aanvang nam nog wel foto's heeft gemaakt of wellicht een soort journaal van die gebeurtenis. Het zal het grote publiek natuurlijk niet direct interesseren die paar boerderijen maar in de context van de tweede wereldoorlog heeft dat gebied een rol gespeeld en ook levens van de bewoners gekost. Derhalve hoop ik van harte dat Gouda, die immers het Westergouwe gebied gaat ontwikkelen, iets laat blijven bestaan. Dan hebben we nog Moordrecht dat tegenwoordig tot de gemeente Zuidplas behoort. In dat gebied liggen ook nog boerderijen. Wat ik weet is dat daar nog een boerderij staat waar een Oom van mij tijdens de oorlog heeft gewerkt en ook nog lang daarna. Want ook Moordrecht wil bouwen, vernieuwen, op voordracht van de gemeente Zuidplas. Zal ook de gemeente Zuidplas de boerderijen gaan laten slopen? Ik hoop van niet. Maar het kan ook zomaar zijn dat de bestuurders er geen boodschap aan hebben. Er is in dit land veel geld, veel rijkdom, dus denk ik dan kan er ook wel wat geld apart worden gehouden voor herinneringen aan vroeger. Komende tijd zal ik zeker nog eens gaan kijken in die prachtige polder.
Groeten van Henk Kortenoeven.
De Kinderen die haast niet wachten kunnen om te gaan ravotten ... op de reclame plaat - ravotten inmiddels in het verzorgingshuis ..
