Mallemolen met stoomgemaal, ca. 1930 (fotocoll. SAMH inv.nr. 57022)

Mallemolen was ooit Moordts

17 februari 2010 door Adri den Boer 5 reacties

Het domein van Moordrecht was ooit veel groter dan op de opheffingsdatum van 31 december 2009. (Opmerkingen in zeg maar de politieke mallemolen over de 'ongedeelde fusie' van de drie gemeenten over de Gouweknoop, waren pragmatisch en laat. In het Bedrijvenschap Gouwe Park anno 1996 werd Moordrecht wel door Zuidplas vervangen, maar bleven Gouda en Waddinxveen prominent aanwezig.) In fasen werd eerder door Moordrecht grond afgestaan aan Gouda, zoals Zevenhuizen en Nieuwerkerk dat aan Rotterdam deden.

In Gouda is nu een gemeentelijke windwatermolen aan de 1^e Moordrechtse Tiendeweg in de Vogelbuurt in de wijk Korte Akkeren, Mallemolen geheten, in restauratie. Deze molen bewesten de oude stad was ooit gebouwd voor het ambacht Moordrecht door iemand uit Zevenhuizen en er waren meer banden met de huidige Kanaalregio.

Rond 1500 werden er in Moordrecht twee windwatermolens gesticht. Een van de twee was een wipwatermolen. In het bestek uit 1538 voor de bouw van een wipschepradmolen voor de polder Kortland te Nieuwerkerk wordt namelijk verwezen naar: "de moellen staende anden Thiensse wech ligghende in Moerdrecht naest der Goude genaempt de malle molen". (De molen staande aan de Tiendeweg in Moordrecht, naast de Gouwe, genaamd de Mallemolen.) De molen werd herhaaldelijk vervangen door een nieuw exemplaar. De nu nog aanwezige stenen romp werd gebouwd in 1804. Op 29 oktober 1803 werd de bouw aanbesteed aan Leendert van der Starre uit Zevenhuizen voor 52 stuivers per 1000 stenen. Hij kreeg in totaal 947 gulden en 16 stuivers, nadat hij in augustus 1804 klaar was. Waterstaatkundig hoorde de polder Broek, na een fusie van 1863 de Oostpolder in Schieland, tot het hoogheemraadschap van Schieland, maar de Mallemolen daarvan maalde uit op de (Kromme) Gouwe, boezemwater van het hoogheemraadschap van Rijnland. In 1904 werd naast de Mallemolen een motorgemaal gebouwd en werd de molen onttakeld: wieken, spil en scheprad werden verwijderd. De romp bleef machinistenwoning en werd tot 2000 bewoond. Door de aanleg van het toevoerkanaal naar een groot gemaal (Pijnacker Hordijk), de omlegging van de Gouwe (Gouwekanaal) en de Julianasluis, gereed in 1936, werd een stuk van de Oostpolder afgesneden. Ook de Moordrechtse Tiendeweg kwam aan twee kanten van het water te liggen. Het meest noordelijke deel ging 1e Moordrechtse Tiendeweg heten en het andere deel 2^e Moordrechtse Tiendeweg…. Het afgesneden gebied van 140 hectare, waar ook de molen staat, is daarbij waterstaatkundig overgegaan van Schieland naar Rijnland.

De molenromp kwam rond 1990 op Gouda's gemeentelijke monumentenlijst en in 2004 op de Rijksmonumentenlijst. Wethouder Siebe Keulen (ook voorzitter van het streekarchief) maakte in februari 2008 bij een eerste steenlegging voor een nieuwbouwproject bekend dat de molen werd gerestaureerd en weer ging malen! In het gebouw van het motorgemaal komt een bistro. 'Zuidplassers' moeten maar eens gaan kijken wat gemeentelijk gezien Moordrecht ooit aan Gouda en wat waterstaatkundig gezien Schieland aan Rijnland afstond. Het eerste betekende wel behoud en restauratie van de Mallemolen…. En wat een herindelingsverhalen kende deze 'Gouweknoop': het gebiedje ging van Moordrecht naar Gouda via indelingen bij tussentijds nog de gemeenten Broek (opgeheven) en Waddinxveen!

Hoe het in de toekomst verder zal gaan met herindelen? Is het niet alleen de vraag hoe lang de voorkeursoptie alias de duurzame variant van de commissie Van den Berg uit 2007 nog uitblijft? Raadslid De Gooijer (SGP Zevenhuizen) concretiseerde de levensverwachting van wat Zuidplas moest gaan heten vooraf reeds: 'De fusie in 2010 is slechts een tussenstap. Tien jaar later zullen Gouda en Waddinxveen met Zevenhuizen-Moerkapelle, Nieuwerkerk en Moordrecht gefuseerd zijn.' Misschien komt de Mallemolen dus wel wéér in dezelfde gemeente te liggen als Moordrecht….

Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 17-2-2010