Drie verweesde objecten
De hal van het Weeshuis in Moordrecht draagt nog tekenen van zijn laatste functie als raadhuis: er hangen niet alleen burgemeesters aan de muur, maar ook een regentenlijst van voor hun tijd en er staat een multicultureel scheepsmodel. Op zolder ligt bijgaande ingelijste tekening van het voorlaatste gemeentehuis. Hij hing tot 2010 nog wat verdwaald op in het Ambachtshuis. De selectie van de drie gemeentelijke objecten is subjectief: er is veel meer.
'Regenten en andere Bediendens der Ambagts-heerlijkheyt van Moordrecht Ao 1772'. Dat is de titel van een handgeschreven ingelijst overzicht. Mèt Toos Helmsing van de Historische Vereniging vind ook ik dit een prachtstuk. Men zette er een jaartal op in het besef van een momentopname en dus hun tijdelijkheid. Regenten stelden zich ook gelijk met de andere bedienden, een voorbeeldige kop! (Al kent de lijst verder wel een pikorde: schout Philippus Muijters staat bovenaan en bode Gerrit van Reeuwijk onderaan.) Allen staan er ook met hun voornaam op en daar waren vele regenten tegen pakweg 1972 nog te voornáám voor. Naast de twee al genoemde functionarissen ging het om de secretaris, ambachtsbewaarders, schepenen, 'schatsetters' (taxateurs voor de belasting), kroosheemraden, kerkmeesters, armmeesters, brandmeesters en 'Assistenten'. Om met de laatste te beginnen: dit waren assistenten van de brandmeesters met kortere stokken als onderscheidingsteken. (Enkele lange stokken van brandmeesters hangen nog in de kazerne in de kantine.) Ambachtsbewaarders gingen over openbare werken en schepenen hielden zich met bestuur en rechtspraak bezig. Kroosheemraden waren polderbestuurders. Kerkmeesters komen intussen vreemd over in het rijtje van burgerlijke dienaren. Ook toen beheerden ze alleen het kerkhof, het kerkgebouw - nog van de burgerlijke overheid - waarin ook werd begraven en waarin de publieke kerk onder haar kerkenraad diensten hield. Op het streekarchief bevindt zich van kort na 1840 een prachtige staat van in het gemeentehuis van Moordrecht aanwezige voorwerpen (ook veel wapens!). Daarin staat '1 lijst/naam personeel gemeentebestuur - oud' en dat moet het object zijn! Van die schout Muijters van de lijst is nu op zolder ook een portret aanwezig: het is in deze rubriek afgebeeld en behandeld op 20 januari 2010 (zie de weblog).
Pal naast de regentenlijst staat een vitrine met een nog geurig schip en de tekst: 'Aangeboden door de Zuidmolukse gemeenschap - 6 nov. 1978'. Die datum is van de opening van het Weeshuis als raadhuis. Mevrouw Sahetapy was volgens de Goudsche Courant de aanbieder van het kruidnagelen prauwmodel uit Ambon. (Men wist nog dat het de Hollanders om de specerijen begonnen was!) Commissaris Maarten Vrolijk opende het nieuwe raadhuis, in 1976 door de gemeente gekocht voor 750.000 gulden en fors verbouwd. Hij betitelde het als het 'tweede multifunctioneel gebouw in Moordrecht', zeg maar een dorpshuis, en zou hij de recente discussie hebben gesnapt? Aannemer Vink kreeg van hem een nieuwe windvaan met het gemeentewapen uit een antieke ambachtskist. Met die gemeentelijke windvaan moest hij op de koepel de originele met een wapenschild met de letters DIJ van Drost-IJserman vervangen. (Gelukkig staat er nog een tekening van Aad de Wit van achterin het Weeshuisboek 'In Holland staat een huis' van 1974.) Worden straks die windvaan en de door Vink geschonken glazen deur-met-gemeentewapen van 1978 mogelijk vervangen door exemplaren met een vignet van een woonzorgclub? (Managers uit die hoek permitteren zich vaak elke vier jaar nog een nieuw logo ook….) Over de metafoor van bestuurders als windvanen is meer te lezen in het voorwoord van André Bonthuis in het Nieuwerkerkse boek 'Lokvogels en windvanen'. Die antieke ambachtskist kreeg Bonthuis trouwens als Zuidplasburgemeester snel op zijn kamer. Hij zit nu echter wel op slot en de sleutel zal nog ergens in Moordrecht zijn en hopenlijk uit het Weeshuis opduiken. Met dit memoreren van het gebruik in 1978 moeten ambtelijke verhalen over schatten in de kist de kop in zijn gedrukt….
Als derde nu aandacht voor de tekening van het pand met onderaan een schaalstok met 'Nederl. ellen' oftewel Franse meters! Opvallend is ook de preciese tekst in de kroonlijst: Gemeente- en ambachtshuis anno 1840. Diverse dorpshistorici schreven echter dat het pand van 1824 was. Het boekje 'Een wandeling door het oude dorp van Moordrecht' uit 2008 was er kort over: 'No 34 is het Chinees restaurant. Van 1824 tot 1970 was hier het raadhuis.' (Die 1970 moest ook al 1978 zijn.) Ook kwam zo in 2009 nog in het tijdschrift Moerdregt: 'Nadat het nieuwe raadhuis in 1824 was gebouwd werd het oude Ambachtshuis door de gemeente gebruikt voor opslag en stalling van de brandspuit.' Van een ander verscheen 'Groeten uit Moordrecht' in 1982. Als nummer 67 kwam daarin een foto van rond 1887 van het gemeentehuis. Het leek met balkon, kroonlijsten, roedeverdeling in de boogramen en de bepleisterde voorgevel nog meer op de tekening dan nu. Gesuggereerd werd dat het van kort na 1823 was. De rijksmonumentenlijst beschrijft het beschermde gebouw als: 'Raadhuis. Op de hoek van de Veersteeg gelegen eenvoudig neo-klassicistisch gebouw met gevels van gele IJsselsteen, boogvensters, houten kroonlijst en schilddak. Tweede kwart 19e eeuw.' Deze tekst werd al in de jaren 80 voor Open Monumentendagen gekopieerd en tja, in dat kwart valt 1840 wel in en 1824 niet…. Op het streekarchief dateert van 1842 een proces-verbaal met een overeenkomst tussen het ambachts- en het gemeentebestuur over het nieuwe pand van 1840. Het jaartal op de bouwtekening èn ooit het gebouw spoort daarmee. De tekening zelf lijkt een afgedwaald gemeentelijk archiefstuk: in 1970 werd Moordrechts oud-archief van voor 1940 in het Ambachtshuis gedeponeerd om in 1980 naar het streekarchief in Gouda te gaan. Zou de tekening tussen 1970 en 1980 zijn ingelijst? Hij komt (staat) nu in elk geval wel op de wèbsite van het archief….
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 24-11-2010
