Herinneringen aan een burgemeester
De Historische Vereniging Moordrecht suggereerde met succes om in de nieuwbouw aan het Westeinde een hof te vernoemen naar de drie ònomstreden burgemeesters Snel. (Hun grafstenen zijn nog present en op 19 augustus 2009 in deze rubriek afgebeeld, zie de weblog.) In de herfst van 2010 kwamen er op drie manieren nieuwe herinneringen openbaar aan de tot nu toe enige Moordrechtse burgemeester, naar wie eerder een straat werd vernoemd. (Het is ook een mooie aanleiding om twee mooie plaatjes eens in deze rubriek te benutten.) Waar ging het om?
Bij de HVN-vertoning van de film van het ambtsjubileum van burgemeester Vogelaar uit 1963 zei, toen oud-burgemeester Brandt van Moordrecht in beeld verscheen, iemand spontaan dat het zo'n leuke man was. Het was een authentieke jeugdherinnering, die in oktober in de bibliotheek publiek werd, en het klopte minstens in de privésfeer. (Jaap Vogelaar was burgemeester van Nieuwerkerk van 1949-1969, Karel Brandt van Moordrecht van 1936-1952.)
Zelf was ik net in die tijd bezig met onderzoek voor het gemeentelijke magazine over de brandweerhistorie van Zuidplas. Dat leidde tot juist deze, ook afgewogen, passage: 'In Moordrecht maakte burgemeester Karel Brandt, 'waarnemende de raadstaak', in 1942 snel een 'Verordening op de vrijwillige brandweer in de gemeente Moordrecht'. Gezien de niet-ambtelijke status van de mannen leek het wel erg gezagsgetrouw om tegelijk alle mannen van brandmeester tot pijpleider verklaringen te laten tekenen dat men niet Joods was. Zelfs in 1943, dus na het 'jodenvrij' gemaakt zijn van de gemeente, liet hij toetredenden nog ongrondwettige Afstammingsverklaringen tekenen en archiveerde ze. (Van de andere Zuidplaskernen zijn ze er niet of niet meer.)' De Ariërverklaringen werden in het magazine evenmin afgebeeld als hierbij, maar het even in de hand hebben ervan maakte indruk. Voor familieleden van de brandweermannen-ondertekenaars zal dat nog wel meer het geval zijn. Dat een burgemeester ambtenaren zulke verklaringen moest laten tekenen was 'befehl', maar bij brandweer-vrijwilligers overwogen zeker niet alle burgemeesters het zelfs maar om hen dat te vragen. Dat mensen gezagsgetrouw Ariërverklaringen tekenden was wel breed gedragen: in juli 1942 kregen alle Nederlanders met een telefoonaansluiting die ook ter invulling. De Joden zouden kort voor de eerste deportaties hun aansluiting verliezen, maar ook allen die weigerden om de verklaring in te zenden, en die waren er, al waren het er bar weinig. (Memoreren is ook daarom nodig, omdat juist de bezetter wilde dat Nederland en haar geschiedenis er uit zouden zien alsof er nooit Joden hadden gewoond.)
Ook in oktober 2010 publiceerde Panc Vink in het tijdschrift 'Moerdregt' over de in Vught gefusilleerde Trouw-verzetsheld Rudolf van Baarle (1918-1944). Hij werkte van 1938-1941 op de secretarie van Moordrecht bij Brandt, die hem voor zeven gulden per maand les gaf. Vink schreef naar de informatie van een nog levende oud-ambtenaar: 'Een van de laatste dingen die Rudolf van Baarle op het gemeentehuis moest doen, was het klaarmaken van de stukken om de naam van de Molenstraat te veranderen in Burgemeester Brandtstraat. Hij zei toen gekscherend: 'Zullen we er dan maar niet gelijk Rudolf van Baarlestraat van maken?' Hij had eens moeten weten dat er later twee keer een straat naar hem zou worden vernoemd, in 's-Hertogenbosch en in Oss. Zoiets zou men in Moordrecht eigenlijk ook wel kunnen doen. En als het aan mij ligt zou de naam Burgemeester Brandtstraat alsnog wel mogen worden veranderd in Rudolf van Baarlestraat!' Panc Vink schreef in 1995 voor de gemeente het boek 'Oorlog en bevrijding in Moordrecht'. In het hoofdstuk 'Oorlog en politiek' wraakte hij het door Brandt naar zichzelf laten vernoemen van de straat al, naast het bij de Duitsers aangeven van een Engelse piloot en de aversie van Brandt tegen verzetsmensen.
Op 5 mei 2010 is in deze rubriek gepubliceerd over het door Brandt (en zijn wethouders) na een aanschrijving wel èrg snel vragen naar het aantal Joodse kinderen op de scholen. Het was vlugger dan elders en ook dan bij de behandeling van na-oorlogse aanschrijvingen.
Wie nu in het Weeshuis ronddoolt ziet Brandt in de hal al hangen in de eregalerij met burgemeestersportretten. Insiders worden ook aan hem herinnerd door een tegen de muur hangend raam in de Burgerzaal in dit voormalige raadhuis, in 1978 'multifunctioneel' bedoeld. R. de Bruijn memoreerde in 1982 in het boekje 'Groeten uit Moordrecht' prachtig dat burgemeester Brandt een gebrandschilderd raam met vier Moordrechtse plaatjes in het oude gemeentehuis liet aanbrengen. 'Het bureau werd zo neergezet dat de burgemeester voor het raam zat. Op een goede dag kwam ds Kalkman, de predikant van de Gereformeerde Kerk, binnen. Hij merkte op dat hij Brandt zo net een Roomse heilige vond, met dat aureool van dat raam rond zijn hoofd. Sinds die dag hing er een gordijntje voor. Het raam heeft nu een ereplaats in de burgerzaal van het Raadhuis Westeinde 1', aldus De Bruijn. Hij beeldde het raam niet af, maar dat gebeurt nu hierbij, ook om aan de ereplaats te herinneren. Het lampje achter het raam brandt al minder….
Ten slotte ligt ook bijgaande afbeelding van burgemeester Brandt met koningin Juliana in het oude raadhuis nu nog ergens op de Weeshuiszolder, zeg maar onder de letterlijke gemeentelijke windvaan van Moordrecht. Gepleit wordt voor permanente expositie van deze afbeelding, maar met een wijs bijschrift. De vorstin bracht op 19 juli 1952 een bezoek aan Moordrecht en met name aan de tapijtfabriek KVT. Daar is toen genoeg over geschreven en het is ook nadien wel opgehaald, bijvoorbeeld door Panc Vink in 'Al eeuwen lang feest in Moordrecht' in 2000. ('Laantje Oudijk biedt namens de plattelandsvrouwen een kaas aan en vier rood-wit-blauwe springtouwen voor de prinsesjes.')
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 15-12-2010
Reacties
Burgemeester Brandt was gewoon een ordinaire verraderHijwas dronken bij de ortskommandant in Gouda,dat was een vriend van hem
Ik ben tijdens wapen vervoer op de fiets voor de BS gepakt door de Duitsers in Gouda
Dat kon alleen hij weten De gevolgen draag ik nog steeds mee Toen ik ontsnapt was en in Moordrecht wilde onderduiken werd ik door agent DE Lange in opdracht van hem mijn eigen durp uitgejaagd
Leen van Vliet geb.te Moordrecht 13 -12-1927
Burgemeester Brandt was gewoon een ordinaire verraderHijwas dronken bij de ortskommandant in Gouda,dat was een vriend van hem
Ik ben tijdens wapen vervoer op de fiets voor de BS gepakt door de Duitsers in Gouda
Dat kon alleen hij weten De gevolgen draag ik nog steeds mee Toen ik ontsnapt was en in Moordrecht wilde onderduiken werd ik door agent DE Lange in opdracht van hem mijn eigen durp uitgejaagd
Leen van Vliet geb.te Moordrecht 13 -12-1927
