‘Weekblad voor Moordrecht en Gouderak’

15 april 2009 door Adri den Boer 5 reacties

Op het streekarchief bevinden zich - naast het weekblad Het Kanaal - onder andere enkele banden met periodieken (diverse titels) uit 1887-1889. De laatste zijn van uitgever S.W. van Buuren van Jerusalemstraat 4 uit Gouda. Meestal heten ze binnenin Weekblad voor Moordrecht en Gouderak, maar soms ook Nieuwe Goudsche Courant, Weekblad voor Waddinxveen of Stolwijksche Courant. De meeste advertenties en het meeste nieuws zijn Gouds. Er waren lokale correspondenten en die schreven veel over de gevolgen van het weer voor de boeren, over ziekten bij mens en dier en over kleinigheden. In tegenstelling tot de grote Goudsche en Schoonhovensche Courant staan de kranten niet op microfilm. (Ze zijn nog helemaal niet gedigitaliseerd, omdat de deelnemende gemeenten hier minder geld aan het streekarchief geven dan elders.) Soms staan er zeker vermeldenswaardige dingen in dat weekblad.

Op 5 november 1887 ging het over het afscheid van de oude Moordrechtse meester Lalleman vanwege zijn benoeming als directeur van een schoolmuseum in Amsterdam. Wat kreeg hij mee? "Een met paarlemoer ingelegde schrijfcassette, uit de fabriek van de heer Nooijen te Rotterdam, op welker deksel ingelegd is een zeer goed gelijkend gezicht op Moordrecht, voorstellende de kerk en het schoolhuis met omgeving." (Het stukje was overgenomen uit de NRC!) Dat Lalleman later in Moordrecht een straatnaam en een portretbuste kreeg is bekend, maar waar bleef zijn schrijfcassette?

Onder Gouderak werd in februari 1888 in het weekblad een stukje geplaatst over een bezwaarschrift dat bij de Tweede Kamer ingediend was door het Bestuur van de Vereeniging voor Pannen- en Steenfabrikanten in Rijnland. Die club had ook een zinspreuk: Eendracht maakt macht. Het stuk was tégen een wetsontwerp tot het tegengaan van overmatige arbeid van jeugdigen. Dat zou zeer nadelig zijn voor hun industrie en ze somden uit het ontwerp de zaken op waar ze tegen waren:

de minimum leeftijd om te werken van 13 jaar,
een verbod om onder de 16 jaar langer dan 10 uur per etmaal te werken,
de beperking van de werktijd van 1 april tot 1 oktober van 's morgens 5 tot 's avonds 7 uur.

"Deze bepalingen zullen de exploitatiekosten zeer verhogen, het productievermogen der fabrieken beduidend verminderen en bezwaarlijk zijn voor de werklieden," aldus de fabrikanten uit de Rijnstreek. (Alle argumenten zouden later ook worden benut om kinderarbeid in de derde wereld te verdedigen!) De fabrikanten uit de IJsselstreek en elders dachten er eender over als die in de Rijnstreek, maar samen zouden ze het toch van de politiek gaan verliezen.

Mechanisering was een alternatief. (Stond ook in 1871 al niet in de Goudsche Courant dat de Moordrechtse touwslager W. Tom een werktuig kinderarbeid kon laten vervangen?)

Op 11 augustus 1888 was er ander nieuws over hard werken: "Woensdag hebben de Pontonniers uit Dordrecht alhier twee bruggen over de IJssel geslagen. De vlugheid waarmeede de militairen te werk gingen, zoowel bij het afbreken als bij het opbouwen, gaven aan de toegestroomde nieuwsgierigen stof tot bewondering." (In 1952 zouden ze dat op Kortenoord ook doen; daaraan werd in 2006 een Toen & Nu met foto gewijd.)

Eind juli 1888 volgde een verslag van een enorm feest vanwege het 25-jarige burgemeestersjubileum van M. Bron te Gouderak. Een boer zei het volgens de verslaggever zo: "We doen veul, maar ie eit 't raik verdiend ook!" (Zo hoor je zelfs boeren niet meer over hun burgemeesters, maar dat terzijde.) In oktober 1888 verpachtte de Zuidplaspolder voor vijf jaar de brug- en sluisgelden voor tal van haar objecten. Voor de valbruggen op Nieuwerkerk-Dorp en de Zevenhuizerhoek was dat bijvoorbeeld met het recht van bewoning van het brugwachtershuis. In het laatste geval was dat zelfs "benevens de vruchten van ongeveer 40 Aren Ringdijk, om de woning gelegen" . Eind juli 1889 werd bij landbouwer A. Moons te Nieuwerkerk aan den IJssel een koe door de bliksem gedood.

In mei 1891 brandde een bouwmanswoning met twee hooibergen en een schuur van Z. de Jong af in Nieuwerkerk. "De brand tastte ook 5 arbeiderswoningen aan en vernielde die."

Op 4 maart 1893 was er politiek nieuws: tot kandidaat voor de gemeenteraad te Nieuwerkerk aan den IJssel was gesteld de burgemeester van die gemeente, de heer J.E. van Voorthuysen. Dat kon toen nog, hij zat die vergaderingen toch voor en wist wat hij de raad zelf voorstelde. Is het er een bewijs van dat de lokale politieke elite nooit werkelijk voor democratie en dualisme was? Deze generatie bestuurders zéi dat misschien ook nog niet. In elk geval is aan Van Voorthuysen die mooie Nieuwerkerkse raadsvoorzittershamer te danken. Hij kreeg hem voor zijn eerste ambtsperiode 1883-1889. Zijn nazaten gaven hem in 1968 aan de gemeente Nieuwerkerk aan den IJssel, waarschijnlijk in de verwachting dat die gemeente zou blijven bestaan. Gaat de burgemeester van Zuidplas de hamer straks verantwoord benutten? Het historisch object wórdt in elk geval net als (pakweg) de voorraad Nieuwerkerkse huisvuilzakken ook eigendom van de burgers van Moerkapelle tot Oud-Verlaat en Moordt toe!

Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal, 15-04-2009