Elite van Gouderak kan nog met kaart op de foto
Enkele weken terug werd in deze rubriek behandeld dat er een oude kaart van Zevenhuizen in het nieuws was. Dat gold iets eerder al voor een oude kaart van de Krimpenerwaard, zij het dat die niet in NRC Handelsblad kwam, maar in twee historische tijdschriften uit de regio. Vitaal èn springlevend zijn die oude kaarten dus! (De Zuidplasdorpen heten voor die gemeente vitaal bij subsidiekortingen en springlevend bij het verzamelen van 'volgers' op sociale media….)
Oude waterschapskaarten zijn mooi. Er verschenen vaak vele edities van, waarbij de actualisering van de familiewapens van de hoogheemraden in de randen konsekwenter gebeurde dan die van de topografie. Bestuurlijke ijdelheid is niet alleen van vandaag: ging het daar de opdrachtgevers van die kaarten ook niet om? (In de twintigste eeuw vernoemden burgemeesters van Zevenhuizen en Moordrecht zichzelf al met straatnamen tijdens hun ambtsperiode!) Van het vroegere hoogheemraadschap van de Krimpenerwaard maakte de Amsterdamse beëdigd landmeter en etser Johannes Leupenius in 1681-1682 een kaart, die in 1683 in zes bladen werd uitgegeven in koperdiepdruk. Men had aanvankelijk de opdracht aan zijn bekende collega Dou uit Leiden willen geven, maar het werd voor 1500 harde guldens de onbekendere Leupenius uit Amsterdam. 'Waarom hij het werd blijft een raadsel', zo zou in 1997 een boek 'De Landmeter' nog publiceren. Streekarchivaris C.R. Schoute van de Krimpenerwaard wist het wel en schreef dat voorin herdrukken van de oorspronkelijke kaart van 1683 anno 1980 en 1991. Nadat in 1680 een concept-contract rond was voegden dijkgraaf en hoogheemraden er een venijnig zinnetje aan toe: Dou moest de kaart voor april 1682 afleveren op straffe van een boete van 100 rijksdaalders. Dat zag hij niet zitten en hij nam de klus niet aan (hij was 65 jaar en overleed ook twe jaar later). De schaal van de kaart was ongeveer 1:17.000. Hij geeft ook informatie van de Schielandse kant van de huidige Kanaalregio. (In recente verkiezingspropaganda was dat een stuk Oostland geheten.) Zo staan de steenplaats Klein-Hitland, de korenmolen op Kortenoord en de Essemolen al op de kaart van 1683. Die zes bladen waren 96 x 151 cm en aan elkaar geplakt vormden ze dus een forse wandkaart. In totaal verschenen er in de periode 1683-1818 van deze kaart acht edities van meestal 200 exemplaren. Nieuwe uitgaven werden onder andere verzonden naar de dorpen in de waard. Plek 6 in de wapenrand veranderde nooit: het wapen van de Krimpenerwaard zelf. Er bleven nog heel wat exemplaren van de kaart bewaard en tegenwoordig staan er ook wat edities op internet. Twee originele oude exemplaren van 1818 kwamen onlangs dus in het nieuws en vandaar deze aandacht. In december prijkte in De Schatkamer, het blad van de Vriendenstichting van het streekarchief, het exemplaar van de kaart in de bibliotheek van museum Bisdom van Vliet uit Haastrecht. De aanleiding was dat alle antieke kaarten van dat museum in het streekarchief waren gedeponeerd, maar de ene ingelijste Krimpenerwaardkaart van 1818 bleef hangen.
In januari prijkte in Golderake, het onvolprezen blad van de historische vereniging Gouderak, een oude foto van de raadszaal daar met ook die kaart van 1818 ingelijst aan de muur. Bij navraag naar waar die kaart nu was, bleek dat Dirk van Dam, de bewoner van dat oude raadhuis, hem aan het Dorpshuis had gegeven. De elite van Gouderak kan dus nog steeds met de kaart op de foto. (Van Dam zorgde ook voor deze twee foto's, dank!)
Graveur Hendrik Roosing te Rotterdam verdiende f 1010 aan de editie van 1818. Een landmeter kwam er niet aan te pas. 'Oudergewoonte' liet men er 23 inlijsten. 'Kartografisch had de uitgave van 1818 geen belang meer, het was een anachronisme', aldus Schouten. Aan het kaartbeeldwerd niets bijgewerkt, terwijl er buiten wel een en ander veranderde (onder andere de Stolwijkersluis). De wapens werden natuurlijk wel vernieuwd en de cartouche met de namen en het jaartal ook. In nu Rotterdam wordt nog steeds de 'kavelkist' met vijf sloten bewaard. Die was voor de koperplaten van de kaart en de wapenrand (en bij gebrek aan onderling vertrouwen). 'De heer Johannes Puts Assessor te Gouderak Hoogheemraad' prijkt nog steeds met zijn wapen in de IJsselzaal in het dorpshuis, terwijl je naar andere wethoudersnamen niet meer hoeft te vragen. Een assessor was een wethouder, en die oude naam is ook bijna vergeten.
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 23-2-2011
