Geboren uit onvrede: 'Ons Voordeel' in Gouderak
'In oktober 2007 drongen wij in onze notitie 'Aanval op het verval', gericht tegen de verloederende panden in het dorp, al aan op restauratie van de karakteristieke graanmaalderij 'De Coöperatie' in Gouderak. Lange tijd was er onzekerheid over de toekomst van dit belangrijke stuk industrieel erfgoed, maar nu lijkt de maalderij gered.' Dat zegt de website ouderkerk.pvda.nl; ze heeft gelijk, maar of er verband zit tussen de notitie en het herstel door eigenaar Nobel Beheer lees je nergens. Succes heeft soms vele vaders. Al in maart 2007 sloeg de historische vereniging Golderake alarm en schreef B&W van Ouderkerk: 'Ook dit gebouw staat er bij als een ruïne uit de Middeleeuwen.' Wat is de historie van het pand Middelblok 2?
Tijdens de coöperatiekoorts werd in Gouderak een boeren-inkoopcoöperatie 'De Volharding' gestart in de molen 'Nooit Gedacht' aan de Kattendijk. Hij kreeg een stoommachine en later en oliemotor als aanvulling op de wind. Toch vond een aantal boeren tijdens de voor agrariërs vette jaren van de 1e Wereldoorlog de voorraaden onvoldoende. Zij hoefden in die jaren toch bepaald geen 'schillenvreters' te zijn. (Bijnaam voor Gouderakkers die uit armoe de aardappels in de schil kookten toen dat nog nièt sjiek was.) De bewuste boeren richtten uit onvrede een nieuwe inkoopcoöperatie op met de duidelijke naam 'Ons Voordeel'. 'De Volharding' hield het toch uit tot de 2e Wereldoorlog. 'Ons Voordeel' leek het in 1961 nòg voordeliger om maar op te gaan in de coöperatie 'Ons Belang' te Stolwijk. Volgens de databank van verdwenen molens werd 'Nooit Gedacht' in 1955 gesloopt. In de maalderij van 1916 kwam na 1964 een interieurbouwer. De toekomst is nu een woonfunctie.
Hoe dan ook: 'Ons Voordeel' zette in de 1e wereldoorlog een pand neer met karakteristieke rondboograamjes en een gebroken ('Frans') dak en dat bleef dus staan. Tekenend is ook dat inheemse gele ijselsteentjes niet goed genoeg waren voor de voorgevel en daar rode (Rijnse?) stenen kwamen die nog een knipvoeg kregen ook! Wie gewend is aan maalderijcoöperaties als 'plattelandskathedralen' (zoals in Moordrecht) kan deze klein vinden. Er zit echter in ook dit dijkpand een enorm onderhuis verscholen. De letters in de balk boven de ingang verdwenen intussen wel en er kwam een forse koekoek op. 'Langs de rivier staat nog een aantal oude graanmaalderijen. De maalderij in Gouderak heeft een traditioneel 'mansardedak', genoemd naar de 17e-eeuwse Franse architect F. Mansart', aldus de webstek van het project Hollandsche IJssel en dat klonk waarderend. De omwonende mevrouw Lakerveld-Nobel stelt behoud en herstel door haar neef Thomas ook op prijs. Dat de drie nog aanwezige ijzeren ogen in de voorgevel niet slechts dienden om paarden aan vast te zetten weet ze ook. Als ze met vriendinnentjes touwtje ging springen kon het touw daaraan worden vastgemaakt en had je een vast punt. Ze weet ook te vertellen dat de deur rechts ooit van de paardenstal was en ook in het stro daarvan was het leuk spelen.
Het pand bevat ook een gedenksteen. 'De eerste steen gelegd den 31e Juli 1916 J. de Boer, Voorzitter, D.A. Verstoep, W. de Bruin Pz, F. van Vliet Cz en I. Halling, bestuursleden en M. de Bruin Pz, secretaris'. Bekijk je de Schoonhovensche en de Goudsche Courant uit die weken dan lees je geen aankondiging van een boerenfeest bij die eerste steen. Je verneemt van mei 1916 wel dat Gouderakker F. Rook, lid van de vrijzinnige kiesvereniging, zich kandidaat stelde voor een AR-raadszetel. Leuker en uitgebreider verslagen werd dat dokter T. Beekenkamp voor zijn 25-jarig jubileum op 9 juni 1916 wel 350 schoolkinderen naar de Rotterdamse havens liet varen. In bulletin 31 van Golderake uit 2005 schreef Bram Baas echter al een prima verhaal over de maalderijhistorie. Hij verklapte zelfs wat 'coöperatie-varkens' waren: zeugen en beren waarvan je de veevoerrekening pas betaalde na verkoop ervan. In 1961 werd op een vergadering in het Dorpshuis de kleine vereniging met 18 tegen 17 stemmen ontbonden: men ging op in 'Ons Belang' van Stolwijk. Zelfde de naam daarvan bedoelde hetzelfde als 'Ons Voordeel'…. De maalderij bleef nog even werken als wat ze bij scholen een 'dislokatie' zouden noemen. Het artikel bevatte ook een advertentie met de vereisten voor een molenaar uit 1927: protestantse godsdienst en goed bekend met zuiggasmotor. Voormalig secretaris Inge Boer had in het Golderake-bulletin nog aansluitend een tekenend verhaal over het befaamde grind harken voor de zondag. Boeren die te wenig voer in voorraad hadden belden chauffeur Aart van Noort, die bracht dan nog een paar zakken en dan werd normaal met de vrachtauto de dijkstoep af op het erf gereden. 'Gebeurde dat echter op zaterdag - men werkte toen ook op zaterdag - dan kon het zijn dat de vrachtauto in het keurig aangeharkte grond op het erf danige wielsporen achter liet. Het harde commentaar van menige boerin was dan niet van de lucht, men zou liever gehad hebben dat de zakken vanaf de dijk naar de schuur op de rug zouden zijn gedragen.' Overigens gebeurde dat met zakken van 50 kilo ook bij erven zònder stoep…. Eén ding uit het verhaal van Baas is wel een raadsel en het was dat eerder ook al in het boek 'Boerderijen in Gouderak' uit 2003. Beide werken citeren van de eerste steen dat hij op de 23e juni zou zijn gelegd en de steen zelf leert van de 31e juli (zie foto).
Nog meer van deze maalderij weet Rinus Anker uit Berkenwoude. Hij heeft zelfs bedrijfsarchivalia met leveranciersgegevens van alle boeren van weleer aan de dijk. Hij weet zeker wie de maalderij ontwierp: architect Paulus van den Broek uit Zevenhuizen. Deze tekende ook de maalderijen van Nieuwerkerk, Moordrecht en Waddinxveen voor hij in 1918 aan de Spaanse griep overleed. De man was zelfs familie: Rinus Anker werd vernoemd naar zijn opa Marinus van den Broek (die in Moordt de verffabriek De IJssel startte, pal tegenover de Gouderakse maalderij). Timmerman Johannes van den Broek (Nieuwe Tonge 1841-Zevenhuizen 1916) was de voorvader van hen allen en zelfs van prinses Marilène van den Broek. De wereld is klein.
Verschenen in de rubriek Toen & Nu in: Het Kanaal 18-8-2010
Reacties
Voor historische Vereniging Golderake zoeken wij een vroeger foto van het pand!
reactie naar Han Boeve email boeve357@kopnmail.nl
